اوریپید
| بزا-روز | |
|---|---|
| نوم، ماری زوون جه | |
| بمردن | |
| مِزار | |
| ملیت | |
| گپ بزوئن زوون | |
| زوونی که نوشته |
| پییر | |
|---|---|
| مار | |
| وچون |
| پیشهئون | |
|---|---|
| تخصص | |
| هنری سبک |
| مهمترین کارون |  لیست…
|
|---|
دهه ۴۸۰ پم دهه ۴۰۰ پم
اوریپید (Euripides) اتا یونانی نویسنده بییه که یونان باستان تئاتر دله سومین و آخرین معروفِ تراژدینویس هسته.
وه سال ۴۸۰ پیش از میلاد، سالامیس ِجزیره دله دنیا بمو. ونه خانواده، معمولی و متوسط بینه. ونه مار اتا سبزیفروش بییه؛ اقلاً وه ره اینتی کتره گتنه و وه ره اینتی مسخره هاکردنه که «تراژدی پییر، اتا سبزیفروشِ ریکا هسته!»
اوریپید برخلاف آیسخولوس (مشهورِ سرباز) و سوفوکلس (سیاستمدار و گت مردی)، اتا گوشهگیر و کتابخون و روشنفکر آدِم بییه. وه خله مردم جه فاصله گیته و شه سِره دله اتا وَر کببییه و گوشه گیتّه و نمایشنومهنویسی کرده. همین گوشهگیری و جول فکرِ نتیجه ونه کارون ره از دِ نفر دیگه جه کاملاً متمایز کانده.
سبک و شیوه
[دچیین]اوریپید سه نوآوری داشته که تئاتر دله انجام هدائه:
- رئالیسم (واقعگرایی) و روانشناختی: پیش از وه، تئاترِ شخصیتون ایدئال و کامل وسّه بوشن. اوریپید اولین کسی بییه که آدمون ره همون جور که واقعاً هستنه (با همه ضعف و رذالت و تردید) تصویر کشییه.
- قهرمانون معمولی آدم بینه: برخلاف آیسخولوس و سوفوکلس که شه قهرمون ره شاه و خدا گیتنه، اوریپید داستان دله معمولی زنان، بردهئون و جیردستِ مردمونِ خَوِری داستان گته.
- انتقادی بییه: وه اولین کسی بییه که تئاتر دله موضوعاتی ره یارده که شه زندگانی دله اینان جه سر-کله زوئه. وه جنگ، نژادپرستی، زنِ جایگاه، دین و سیاست ره شه موضوع گیته و وشون ره انتقاد کرده.
اوریپید شاید تاریخ ِاولین نویسنده بوئه که زنانِ دله-دریم ره نشون دائه. ونه منتقدون گتنه «اوریپید زنان ره خِدی زنان جه بتتر درک کرده!». ونه خله داستانهای قهرمون زن هستنه. وه یونانِ خدائون ره نخاش دونسته و وشونِ شهوریگجی، کینههکردن و غیراخلاقی بیین ره سوژه گیته. همین باعث بیّه دیندار آدمون وه ره تحریم هاکنن. اوریپید باور نداشته که جهان عادلانه هسته. ونه نمایشونِ نتیجه خیری-خوشی ندارنه و همه چی فاجعه درست وونه. ونه دیالوگ بنویشتن طبیعی، روان و واقعی هسته. شخصیتون اتا جور گپ زننه که انگار خالکندی واقعی آدمون هستنه، نا ایدئالزقهرمانون .
اوریپید شه زندگی گدر، خله محبوب نیه. مردم وه ره فلسفهکَر دونستنه و وه ره متهم کاردنه که «یونانیون ره نخش سٮراق دائه». ۵۰ سال نمایشنومهنویسی جه، وه فقط چار بار تونسته گت جایزه، «دیونیسوس»، ره بَییره (در حالی که سوفوکلس ۱۸ بار، آیسخولوس ۱۳ بار بیتنه). ولی همین اوریپید، بمرده په خله محبوب بیه و إسایِ آدمون وه ره یونان گتترین تراژدینویس إشناسنّه. ونه آثار بعدتر بیش از دِ تای دیگه اجرا بئینه و شکسپیر و راسین سر آدم ونجه الهام گیتنه.
آثار
[دچیین]اوریپید حدود ۹۲ تا نمایشنامه بنویشته که فقط ۱۹ تاشون کامل بمونسته (این تعداد از دِ نفر دیگه ویشتر هسته). ونه مهمترین آثار اینان هستنه:
- مدئا (Medea): اوریپید گتترین اثر هسته.
- هیپولیتوس (Hippolytus)
- باخائه (The Bacchae): خله ونه دله بازیگرون بمپری دارنه و خشونت و سٮماکَری هم زیاد دارنه.
- الکترا (Electra): همین داستون ره سوفوکلس هم بنویشته ولی اوریپید شه شخصیتون ره خله واقعیتر و زمینیتر سٮراق دائه.
- تروجان زنان (The Trojan Women): تاریخشناسون گنّه که وه این داستان ره اون توم بنویشته که آتنِ نظامیون اتا بیطرف جزیرهیِ مردم ره اسیر و برده بئیت بینه و اوریپید اینتی اعتراض هکرده.
بمردن
[دچیین]اوریپید سال ۴۰۶ پیش از میلاد (چند ماه پیش از سوفوکلس)، ۷۴ سالگی گدر، مقدونیه دله بمرده. گتنه که وه ره وحشی سگ بهیته و کته بَیّه. سوفوکلس که ونه رقیب بییه، خله ونه خَوِرِ بشنوستن جه نارحت بیه و ونه وسه مراسم بهیته.آریستوفان ونه بمردن په وَگون نىمایش ره ونه خوری بساته.
منابع
[دچیین]- 1 2 ونه نوم اینجه بمو: Enciclopedia Treccani. Treccani's Enciclopedia Italiana ID: euripide. هارشیین تاریخ: ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۱. گفتاورد: [...] la data di nascita dobbiamo porla intorno al 480; e contentarci così [...]. ناشر: Istituto dell’Enciclopedia Italiana. انتشارِ تاریخ: ۱۹۲۹. اثر یا نومِ زوون: ایتالیایی. نویسنده: various authors.
- 1 2 ونه نوم اینجه بمو: Treccani Enciclopedia on line. Treccani ID: euripide. هارشیین تاریخ: ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۱. اثر یا نومِ زوون: ایتالیایی. نویسنده: Istituto dell’Enciclopedia Italiana.
- ↑ Richard Claverhouse Jebb. "EB-11 / Euripides". ویرایش یازدهم دانشنامه بریتانیکا (انگلیسی جه).
- ↑ ونه نوم اینجه بمو: Большая российская энциклопедия. شناسۀ دانشنامۀ بزرگ روسیه: 1974191. هارشیین تاریخ: ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۱. ناشر: The Great Russian Encyclopedia. اثر یا نومِ زوون: روسی. انتشارِ تاریخ: بدون مقدار.
- ↑ ونه نوم اینجه بمو: Národní autority České republiky. شناسۀ AUT NKC: jn19981001000. هارشیین تاریخ: ۱ مارس ۲۰۲۲.
- ↑ شناسه CONOR.SI: 8474467. ونه نوم اینجه بمو: CONOR.SI.
- 1 2 ونه نوم اینجه بمو: Genealogics. نویسنده: Leo van de Pas. اثر یا نومِ زوون: انگلیسی. انتشارِ تاریخ: ۲۰۰۳.
- ↑ Graham Ley (۲۰۰۷). "A material world: costume, properties and scenic effects". The Cambridge Companion to Greek and Roman Theatre (انگلیسی جه): 279.
{{cite journal}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ ونه نوم اینجه بمو: BeWeB. BeWeb person ID: 1466. هارشیین تاریخ: ۱۳ فوریه ۲۰۲۱.
- ↑ ونه نوم اینجه بمو: abART. شناسه abART برای اشخاص: 62342. هارشیین تاریخ: ۱ آوریل ۲۰۲۱.
- ↑ ونه نوم اینجه بمو: Library of the World's Best Literature. انتشارِ تاریخ: ۱۸۹۷.
- 1 2 ونه نوم اینجه بمو: Národní autority České republiky. شناسۀ AUT NKC: jn19981001000. هارشیین تاریخ: ۱۵ دسامبر ۲۰۲۲.
- 1 2 3 ونه نوم اینجه بمو: Národní autority České republiky. شناسۀ AUT NKC: jn19981001000. هارشیین تاریخ: ۷ نوامبر ۲۰۲۲.