پرش به محتوا

جامعه

لینکون ِدچی‌ین
ویکی‌پدیا، آزادِ دانشنومه، جه
دِتا آسیایی زنان و وشون پنج‌تا وچه که خراک خِرنه
ات دسته مردم که خیابون دله درنه و تبلیغات و دیکون وشون دور دره.
سربازون که راه مجنّه
بترتیب بالا جه: اتا خانواده لائوس دله؛ جمعیتی که مهاراشترا، هند دله درنه؛ اتا نظامیون رژه، ایسپانیا دله.

جامعه اتا دسته آدمون هستنه که دائمی إجتٮماعی کنش دله دئینه یا اتا گت إجتٮماعی دسته هستنه که یتا مکانی یا إجتٮماعی سامون ره باهم دارنّه و معمولاً یتا سیاسی قدرت و مسلطِ فرهنگی انتظار بِن درنّه. جوامع، آدمون میونِ روابط (إجتٮماعی رابطه) الگو جه بشناسی وونه که یتا خاص فرهنگ و نهادون ره باهم دارنه؛ اتا جامعه ره توندی ونه دسته میون روابطِ جمع دسوری تعریف هاکنی.

انسانی إجتٮماعی ساختار دپیت-دپیت هسته و خله ونه دله هم‌باز بیّن وجود دارنه و رَسِدبئی کار و إجتٮماعی نقش داشتن ونه دله جاجیگا دارنه. جامعه‌ئونِ نقش و دیگه رفتاری الگوئون ره اینتی ساجنه که بعضی کارون یا مفاهیم ره قبول‌داشتنی یا قبول‌نداشتنی حٮساب کانّه - این رفتاری انتظارون ره اتا جامعه دله إجتٮماعی هنجار گنّه. تا اونجه که جمعی هسته، جامعه تونده شه عضوون ره هئی هاکنه که هم‌بازی سود بیرن.

جامعه‌ئون فناوری سطح و إقتٮصادی فعالیت نوع جه فرق دارنّه. گت جامعه‌ئون که ویشته إضافی‌هاکرد خِراک دارنّه، اکثراً طبقه‌بندی یا سلطه الگو ره سٮراق دنّه. جامعه‌ئون تونّه شه حکومت، فامیلی روابط، جنسیتی نقش و… جه فرق هاکنن. انسانی رفتار مختلفِ جامعه‌ئون دله خله ویشته فرق کنده؛ آدمون جامعه ره شکل دنّه، ولی جامعه هم أی آدمون سر تأثیر إلنه و وشون ره شکل دِنه.

ریشه‌شناسی و کاربرد

[دچی‌ین]

«جامعه» کلمه معمولاً اتا گت دسته آدمون ره گانه که اتا کشور دله یا چنتا کشور مونائون دله منظم جامعه دله زندگی کانّه، یا «دیگه آدمون جه بی‌ین وضعیت» ره گانه، این جمله دسوری: «وشون قرون وسطایی جامعه دله زندگی کاردنه».[۱]

«جامعه» و ونه جمع، «جوامع»، همین‌جور «إجتىماع»، همگی عربی زوون جه ریشه دارنه و وشون‌ها پایه «جمع» هسته. [منبع خانه] ولی غربی کشورون دله وه ره سوسایتی (society) گننه. این کلمه اقلاً ۱۵۱۳ میلادی جه وجود داشته و دوازدهمین قرن میلادی فرانسوی دله societe (أمروزی فرانسه société) جه گتنه که «همراهی» معنی داشته.[۲] اینتا فرانسوی کلمه، شه لاتین societas («رفاقت»، «اتحاد» یا «انجمن») جه بامو که ونه ریشه socius («رفخ»، دوست یا متحد) اسم جه ورگردنه.[۲]

«إجتىماعی» معادل هم social هسته که لاتین socii («متحدون») جه بامو. این کلمه مخصوصاً ایتالیایی Socii دولتون جه بمو که روم جمهوری تاریخی متحدون بینه؛ اگه‌چه وشون ۹۱ تا ۸۷ پیش از میلاد إجتىماعی جنگ ره رم تاریخ دله داشتنه که همین واژه ره دارنه.[۳]

موضوعات

[دچی‌ین]

زیست‌شناسی دله

[دچی‌ین]
ملیجه عکس که شاه کشنّه و اتا خراک ره ورنه.
ملیجه‌ئون إجتٮماعی اخلاق‌شناسی: ملیجه‌ئون إجتٮماعی موجود هستنه. إجتٮماعی دسته‌ی عضوون نتیجه‌ای گیرنه که تک‌تینار ممکن نوونه.

آدمون، شه نزدیک‌ترین هم‌تبار، بونوبو و شامپانزه، واری خله إجتٮماعی حیوون هستنه. این زیست‌شناسی زمینه نشون دنه که إجتٮماعی بی‌ین، که جامعه بساتن وسّه لازم هسته، آدم طبیعت و ریشه دله دئی‌یه.[۴] آدمونِ جامعه خله همکاری داشتنِ سطح دارنه و شامپانزه و بونوبو دسته‌ئون جه مهم روشون دله فرق دارنه؛ من‌جمله نرِ پی‌یری نقش،[۵][۶] گپ بزوئن وسّه زوون جه کار زنه،[۴] کار ره رسد هکردن،[۷] و «کلی» بساتن گرایش (چند نسلی اردوگاهون، شهر یا شهرستانون).[۷]

بعضی زیست‌شناسون، من‌جمله بئو-شناس ای.او. ویلسون، آدمون ره إجتٮماعی دسته‌بندی کنّه و آدمون ره ملیجه‌ئون واری، جانوری اخلاق‌شناسیِ طیف دله بالاترین إجتٮماعی بی‌ین سطح دله بی‌یشتنه - اگه‌چه بعضی دیگه موافق نینه.[۷] إجتٮماعی دسته دله زندگی هاکردن آدمون دله دسته انتخاب وسّه تکامل بیته - چون فیزیکی محیطون دله، زنده بمونستن سخت بی‌یه.[۸]

جامعه‌شناسی دله

[دچی‌ین]

غربی جامعه‌شناسی دله، جامعه‌ی بفهمستن وسّه سه‌تا مسلط شابلون دره: کارکردگرایی (که وه ره ساختاری کارکردگرایی هم گنّه)، تعارض نظریه و نمادین واکنش.[۹]

کارل مارکس دیدگاه جه،[۱۰] آدمون ذاتاً، ضرورتاً و تعریف په، إجتٮماعی موجود هستنه که، «رَمه‌ای موجود» بی‌ین جه بالاتر، فقط إجتٮماعی همکاری و کایری جه توننه زنده بموندن و شه نیازون ره حل هاکنن. همین وسّه وشون إجتٮماعی ویژگیون خله ویشته اتا عینی واقعیت هسته که تولد په وشون سر دره و اجتماعی بی‌ین فرآیند جه تأیید وونه؛ و اونتی که مارکس گانه، آدمون شه مادی زندگی تولید و بازتولید دله، ضرورتاً «مستقل از اراده‌شون» تولید روابط دله بوردنه.

برعکس، جامعه‌شناس ماکس وبر[۱۰] انسانِ عمل (یا کنش) ره «إجتٮماعی» تعریف کنده و گنه افراد شه ذهنی معنائون وسه، «دیگرون رفتار ره حساب یارنه و همین وسّه شه مسیر دله جهت‌گری کننه».

کارکردگرایی

[دچی‌ین]

کارکردگرایی مکتب دیدگاه جه، جامعه دله افراد هدی-هدیِ بدنِ اعضای دسوری کار کانّه که پدیداری رفتار ره ساجنه که بعضی گدر وه ره جمعی آگاهی هم گننه.[۱۱] قرن ۱۹ میلادی، جامعه‌شناسون اوگوست کنت و امیل دورکیم، باور داشتنه که جامعه اتا سٮوا «سطح» واقعیت جه ساجنه که هم زیست‌شناسی و هم غیرآلی ماده جه فرق دارنه. إجتٮماعی پدیده‌ئونِ توضیح وسّه ونه این سطح ره بساتن و افراد فقط اسقاط اینان دله‌یِ نقش ره دارنّه.[۱۲]

تعارض نظریه

[دچی‌ین]

تعارض نظریه‌پردازون دیدگاه سرکینگ هسته و گانّه که جامعه دله افراد و إجتٮماعی دسته‌ئون یا إجتٮماعی طبقه‌ئون نا توافق جه، بلکه تعارض جه واکنش دنّه. کارل مارکس تعارضِ اتا مشهور نظریه‌پرداز هسته که جامعه ره اقتصادی «بنه» و «روبنا» جه تصویر هاکرده که حکومت، خانواده، دین و فرهنگ ره شه درون دارنه. مارکس گانه اقتصادی بنه روبنا ره تعیین کنده و تاریخ دله ره هارشی، إجتٮماعی تغییر کارگرون و تولید ابزار، صاحبون میون تعارض پیش یارده.[۱۳]

نمادین واکنش

[دچی‌ین]

نمادین واکنش اتا خورد جامعه‌شناسی نظریه هسته که افراد ره إشنه و این که وشونِ رابطه جامعه جه چتی هسته.[۱۴] نمادین واکنشِ محققین گانّه که آدمون چتی شه مشترک زوون ره کار زنّه که مشترک نمادون و معنائون ره بساجن،[۱۵] و این چارچوب ره کار زنّه که هارشن دیگرون چتی-چتی واکنش سٮراق دنّه که نمادین دنیائون ره ساجنه و أی این دنیائون افراد رفتار ره چتی شکل دنّه.[۱۶]

بیستمین قرنِ دومین نیمه، نظریه‌پردازون جامعه ره إجتٮماعی بساته بشناسینه.[۱۷] این‌طرزی، جامعه‌شناس پیتر برگر جامعه ره «دیالکتیک» دسوری توصیف کنده: جامعه آدمون جه بساته وونه ولی این بساته أی آدمون ره ساجنه یا شکل دِنه.[۱۸]

غیرغربی دیدگاهون

[دچی‌ین]
Black and white portrait of José Rizal
خوزه ریزال، استعماری جوامعِ نظریه‌پرداز

بعضی منتقدون گتنه که کارکردگرایی، تعارضِ نظریه و نمادینِ واکنش دله جامعه‌شناسی خله اروپامحوری داشته و اینان توضیحات بقیه جاهونِ بدرد نخرنه.[۱۹] مالزیایی جامعه‌شناس، سید فرید الاطاس، گانه غربی متفکرون مخصوصاً مدرنیته بموئن جه علاقه دارنّه و همین وسّه وشونِ تحلیل فقط غیرغربی فرهنگون دامنه جه محدود هسته.[۱۹] غیرغربی متفکرونی که جامعه بفهمستن وسّه سیستماتیک روش داشتنه ره ابن خلدون (۱۳۳۲-۱۴۰۶) و خوزه ریزال (۱۸۶۱-۱۸۹۶) واری معرفی کنده.[۱۹]

ابن خلدون، قرن ۱۴ میلادی زندگی کرده و اتا عرب بی‌یه. وه جامعه ره، باقی جهون واری، «معنادار شکل» تصور کرده و ونه تصادفی بی‌ین ره ظاهری دونده و گنه ونه دلیلون ره ونه پٮدا هاکردن. خلدون إجتٮماعی ساختارون ره دِتا بنیادی شکل دسوری مفهوم‌پردازی هاکرده: کوچ‌کر و ات‌جانشین. کوچ‌کَرون زندگی خله إجتٮماعی انسجام (عصبیه) داشته که خلدون گته کسی-خِشی، هم‌بازِ رسوم و مشترکِ دفاع نیاز جه بساته بیّه. خلدون دیدگاه جه، ات‌جانشین‌های زندگی سکولاریزاسیون، إجتٮماعی انسجامِ کمترِ بیّن و زرق-برقِ ویشتر جه میّن بی‌یه.[۲۰] ریزال، اسپانیایِ استعمارِ اواخر فیلیپینی دله دیّه و ملی‌گرا بی‌یه؛ وه که استعماری جامعه‌ئون خوری نظریه‌پردازی هاکرده، گته تنبلی که اسپانیاییون وشون استعماری اشغال ره توجیه هاکردن وسّه بهانه یاردنه، شه استعمار په بوجود بی‌یمو. ریزال پیش‌استعماری دوره - که فیلیپینی شه تجارتِ راهون ره داشته و اقتصادی فعالیت ویشته بی‌یه - ره استعماری حکومت دوره جه إندا-ور-إندا هاکرده و گته استثمار، اقتصادِ بی‌نظمی و کشاورزیِ کساد بیّن استعمارکَرونِ کار وسّه بی‌یه.[۲۱]

انواع

[دچی‌ین]

پیش از صنعتی

[دچی‌ین]

پیش از صنعتی جامعه بئه، خِراکِ تولید - که آدمون و حیوونِ یدی کار جه انجام بی‌یه - مهمترین اقتصادی فعالیت بی‌یه. این جامعه‌ئون ره بنشنه وشونِ تکنولوژیِ سطح و غذا تولید هاکردنِ روش جه تقسیم‌بندی هاکردن. این تقسیمات شکارچی-جمع‌کری، چپّونی، باغبونی و کشاورزی هستنه.[۲۲]

شکارچی‌کری و جمع‌کری

[دچی‌ین]
refer to caption
بوتسوانا دله سان قبیله دست جه تش کنّه.

شکارچی-جمع‌کر جامعه‌ئون دله غذایِ تولیدِ اصلی شیوه این بی‌یه که هر-روزِنه وحشی گیاهون ره جمع هاکنن یا وحشی حیوانات شکار جه شه إشکم ره سِر هاکنن. شکارچی-جمع‌کرون دائماً خِراکِ دمبال کتنه و کوچ دئینه.[۲۳] همین‌سّه، وشون دائمی روستا نساتنه و مصنوعات خله متنوعی وشونِ دوره جه پٮدا بیّه. کوچِ نیاز این جامعه‌ئون اندازه ره هم محدود باقی یشته و وشون معمولاً فقط گروه و قبیله دسوری، خله پچوک دسته‌ئون دله دئینه،[۲۴] معمولاً هر دسته ۵۰ نفر جه کمته بینه.[۲۵][۲۴] گروهون و قبیله‌ئون نسبتاً برابری‌طلب هستنه و تصمیم ره اجماع جه گیتنه. گروهی جامعه‌ئون دله رسمی و سیاسی مقوم که واقعی قدرت داشت بوئه دنی‌بی‌یه - فقط قبیله رئیس اتا تأثیرگذار آدم هسته و رهبریِ شخصی ویژگیون جه، شه گروهِ سر چاره ره کنده.[۲۶] خانواده اصلی واحد هسته که إجتٮماع ره تشکیل دنه و ویشتر اعضا یا همین دسته دله دنیا بمونه و گت بَینه، یا زن-شی بَینه که دسته دله عضو هستنه.[۲۷]

مردم‌شناس، مارشال سالینز، شکارچی-جمع‌کرون ره «اصیل غنی جامعه» توصیف هاکرده چون خله اوقات فراغت داشتنه: سالینز تخمین بزو که شکارچی-جمع‌کرونِ جامعه‌ئون دله گت‌گت آدم هر روزی سه تا پنج ساعت کار کردنه.[۲۸][۲۹] این دیدگاه ره دیگه پژوهشگرون چالش بکشینه و گتنه شکارچی-جمع‌کر جوامع دله خله مرگ‌ومیر و دائمی جنگ زیاد بی‌یه.[۳۰][۳۱][۳۲] سالینزِ دیدگاهِ طرفدارون گانّه که شکارچی-جمع‌کر جامعه‌ئون دله آدمون خله رفاه بی‌یه و وشونِ دوره تکنولوژیِ پیشرفت و آدمونِ ترقیِ رابطه میون چالش بوجود یارده.[۳۳][۳۴]

چپّونی و مال‌داری

[دچی‌ین]
refer to caption
ماسایی دله اتا بم‌پری و سٮما رسوم دره که ونه نوم «آدومو» هسته.

مال‌داری و چپّونی جامعه دله اعضا شه غذا و خِراکِ نیاز وسّه اهلی حیوانات سر حٮساب کردنه. چپّون‌ها معمولاً کوچ‌نشین بینه و شه رَنه ره این مرتع - اون مرتع وَردنه و أی یاردنه.[۳۵] مالدارِ جامعه‌ئونِ إجتٮماعِ قایده، شکارچی-جمع‌کرون جه مشابه هسته (حدود ۵۰ نفر)، ولی شکارچی-جمع‌کرون جه اتا فرق کردنه و مالدارِ جامعه‌ئون معمولاً چنتا إجتٮماع جه تشکیل بینه - اتا معمولی مالدارِ جامعه دله هزارون نفر دئینه. چون چپّونی دسته‌ئون مرتع‌هایی زندگی کانّه که کوچ راحت هسته و این مسئله وشون وسه سیاسی یکپارچگی ره ممکن کرده.[۳۶] مالدارِ جامعه‌ئون دله معمولاً غذا مازاد موندِسته و تخصصی کار بساتنه[۳۷] و إختٮلاف و نابرابری جامعه دله بوجود بمو.[۳۶]

باغبونی

[دچی‌ین]

وشون‌ها، جنگل یا ویشه دله اتا قسمت ره آباد کِردنه و میوه و سبزیجات کاشتنه. باغبانی جامعه دله وشونِ اصلی خِراک همینان بی‌یه. این جامعه‌ئون هم مالدارِ جامعه‌ئون واری، سطحی إختٮلاف داشتنه و دپیت-دپیت بینه.[۳۸] مالدارِ جامعه‌ئون و باغبانی جامعه‌ئون هم‌دوره رُش دَکتنه و حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش شٮنه که کشاورزی إنقٮلاب باعث بیّه فناوری تغییر هاکنه و محصول دکاشتن و حیوون پرورش هدائن ره ممکن هاکرده.[۳۸] باغبانون، زمین ره آدمیِ کار و ساده ابزارون جه، اتا یا چنتا فصل کشت کردنه. وقتی بنه خاک دیگه نازا بی‌یه، باغبانون تازه جنگل گیتنه و آباد و پاک کردنه و قدیمی قطعه ره رها کردنه و شینه تا دِباره شه طبیعی حالت ره بیره. أی چن سال دمبال‌ته تونستنه دِباره اصلی زمین سر وردگردن و دِباره همین کار ره هاکنن. یاد بیتنه که اینتی باغ و لِتکا ره چرخشی کار زونه. باغبانون تونستنه خله وقت اتا جا بموندن. اینتی وشون دائمی یا نیمه‌دائمی روستائون ره اول‌بار بساتنه.[۳۹]

همونتی که مالدارونِ جامعه دله باتمی، مازاد غذا بموندستن باعث بی‌یه کار و وظیفه تخصصی بووشه و جامعه دپیته (پیچیده) بوه. باغبونی جامعه‌ئون دله تخصصی نقشون من‌جمله صنعتگرون، شامانون (دینی رهبرون) و بازرگانون بینه.[۳۹] نقشِ تخصصی بیّن، باغبونی جامعه‌ئون ره کومِک هکرده که متنوع مصنوعات و دست‌بساتیون بساجن. بعضی شواهد دره که وشون دوره هم طبقاتی إختٮلاف ایجاد بئی بی‌یه.[۴۰]

کشاورزی

[دچی‌ین]
Painting of farmers, with one plouging with two oxen
قرن ۱۵ میلادی نقاشی؛ گو جه بنه ره کِل کِردنه.

کشاورزیِ جامعه‌ئون دله زراعت هاکردنِ فناوری پیشرفت هاکرده و وشون تونستنه دیگه گت-گت منطقه دله محصول دِکارن. لینسکی باغبونی و کشاورزی جامعه‌ئون میون فرق یلنه و وشونِ اصلی إختٮلاف ره ورزا جه کار بکشی‌ین دونده.[۴۱] هرگدر فناوری بتتر بوو، غذا ویشته مازاد موندِنه و این‌سه، کشاورزیِ جامعه خله باغبانی توم گت‌ته بیّه. این خِراکِ ویشته بیّن باعث بی‌یه که شهر (بازار) بساجن و تجارت مرکز بووشه. إقتٮصادی تجارت أی تخصصی‌سازی ره ویشته‌ته هاکرده؛ من‌جمله حاکمونِ طبقه و معلمون، صنعتگرون، بازرگانون و دینی شخصیتونِ کار ره بساته که مستقیماً غذا تولید هاکردت دله شرکت نکاردنه و فقط خدمات دانه.[۴۲]

کشاورزی جامعه‌ئون دکّل شه إجتٮماعی طبقه‌ئونِ سختگیری و ثبات وسّه مشهور هستنه.[۴۳] بنه (زمین) ثروتِ اصلی منبع هسته؛ پس إجتٮماعی سلسله‌مراتب زمین مالکیت په بساته وونه؛ نا کار جه. طبقاتِ سیستم دله سه‌تا تضاد میّن وونه: حاکمونِ طبقه در برابر توده، شهری اقلیت در برابر مَله‌یِ اکثریت، و باسوادونِ اقلیت در برابر بی‌سوادِ اکثریت. این‌طرزی دِتا سٮوا خوردفرهنگ بساته وونه؛ شهرِ خواص در برابر دهاتی عوام. علایده بر این، کشاورزی جامعه‌ئون دله خله فرهنگی تفاوت وجود إموئه.[۴۴]

زمین‌دارِ طبقه معمولاً حکومت، دین و نظامی نهادون ره شه میس دله گیتنه که شه مالکیت ره توجیه و إجرا هاکنن و روش‌هایی بساجن که شه کارِ نیرو ره راحت‌ته تأمین هاکنن؛ برده‌داری، رعیت‌داری و… معمولاً وشونِ تولید ره هِدار کرده. کشاورزی جامعه‌ئونِ حاکمون اکثراً شه امپراتوری ره عمومی خیر وسّه یا عمومی منفعت نوم جه إداره نکردنه، بلکه وه ره شه مِلکِ دسوری دینه.[۴۵] کاست سیستم، که سابق آسیای جنوب دله دئی‌یه، کشاورزی جامعه‌ئون جه مرتبط هسته اتا سفت-سخت شیوه بی‌یه که مردم ره ات‌خله گروه و طبقه دله رَسِد کرده. دونالد براون گانه که أمروزی غرب دله، شخصی آزادی‌ئون سر تأکید خله وونه چون کشاورزی جامعه‌ئونِ سفت-سختِ طبقه‌بندی ره پیش از این بدیمی و این شیوه أمه واکنش بی‌یه.[۴۶]

صنعتی

[دچی‌ین]
An industrial train
صنعتی حمل‌ونقل، قطار دسوری، تونده إقتٮصاد ره وِلار هاده و جمعیت ره بالا وَرنه.

صنعتی جامعه‌ئون، که قرن ۱۸ صنعتی انقلاب په، پٮدا بینه، کالایِ أمبسِ تولید وسّه خارجه‌یِ منابع ره گیتنه و مُشین جه وه ره عمل یاردنه.[۴۷][۴۸] پیش از صنعتی جامعه‌ئون، کار ویشته کالِ موادِ استخراج (کشاورزی، ماهی بیتن، معدن و ...) سر تمرکز داشته، ولی صنعتی جامعه‌ئون دله کار ویشته کالِ ماده ره گیته و وه ره اتی محصول عمل یارده.[۴۹] أمروزه-روز، جوامعِ صنعتی‌بیّن إندا فرق کنده؛ بعضی کشورون ویشتر تازه انرژیِ منابع (زغال، نفت و هسته‌ای انرژی واری) ره کار زنّه و بعضی دیگه هنتا آدمی و حیوونِ پشتی إستانه.[۵۰]

صنعتی‌بیّن، جمعیت ره رُش دینگو و شهرونِ گت بیّن جه مرتبط بی‌یه. تولید ویشته بیّه و حمل‌ونقل فاصله ره کم‌ته هاکرده و مرگ‌ومیر کمته بیّه و جمعیت رُش دکته.[۵۱] کارخنه‌ئون دله کالا ره متمرکز تولید کنّه و کشاورزیِ کار نیاز کمتر بیّه و شهرنشینی ویشته بیّه.[۴۸][۵۲] صنعتی جامعه‌ئون اکثراً سرمایه‌داری شیوه جه هستنه و خله نابرابری و خله اجتماعی تحرک دارنّه، چون کاسبون بازار ره پیش ورنّه که خله ثروت جمع کنّه.[۴۸] کارخنه‌ئون دله کار شرایط معمولاً محدود و سخت هسته.[۵۳] کارگرون، که اتاجور منافع دارنّه، توننه کارگری اتحادیه‌ئون دله هئی بوون که شه منافع ره په هایرن.[۵۴]

کلاً، صنعتی جامعه‌ئون دله آدمون قدرت ویشتر بیه. فناوریِ پیشرفتون باعث هسته که صنعتی جامعه‌ئون دله جنگ دکتن خله ویشته تلفات داره. حکومتون إطٮلاعاتی فناوریون ره کار زنّه که مردم سر ویشتر کنترل دارن. صنعتی جامعه‌ئون محیط زیست ره هم ویشته‌ته خراب کنّه.[۵۵]

پساصنعتی

[دچی‌ین]

پساصنعتی جامعه‌ئون اونانی هستنه که إطٮلاعات و خدمات وشون دله ویشترین إشتٮغال هسته؛ نا کالایِ تولید.[۵۶] پیشرفت‌هاکرد و صنعتی جامعه‌ئون دله تولید شه جا ره خدماتی بخشون ره دٮنه. خدماتی صنایع تونده آموزش، بهداشت و مالی واری بوئه.[۵۷]

إطٮلاعاتی

[دچی‌ین]
Many people gathered in a large meeting room
اطلاعاتی جامعه‌یِ جهونی اجلاس، ژنو

إطٮلاعاتی جامعه اتا جامعه هسته که ونه درون خله إطٮلاعات ره کار زنه، محتوا بساتن، تنک‌کَری (توزیع)، دستکاری و یک‌دیم هاکردن (یکپارچه‌سازی) اینجه مهم فعالیت وونه.[۵۸] أمروزی روز، جهونی جامعه ره إطٮلاعاتی جامعه دونستنِ طرفدارون گانّه که إطٮلاعاتی فناوریون إجتٮماعی سازمان‌دهی مهمِ شکلون سر تأثیر دارنّه؛ آموزش، إقتٮصاد، بهداشت، حکومت، جنگ و دموکراسی واری.[۵۹] اگه‌چه إطٮلاعاتی جامعه‌یِ مفهوم ۱۹۳۰ دهه جه باب بیّه، أمروز تقریباً همیشک إطٮلاعاتی فناوریونِ تأثیر، جامعه و فرهنگ سر میّن هسته. همین وسّه کامپٮیوترون و مخابرات اثرون ره سِره، کارخنه، مدرسه‌ئون، حکومت، خله سازمانون، و همین فضای مجازی دله‌یِ إجتٮماعی شبکه‌ئون دله ویمبی.[۶۰]

دانشی

[دچی‌ین]
Three people working on computers in a control room
سئول سای‌وُرلدِ کنترلِ اتاق

قرن ۲۱ شروع بیه په، الکترونیکی إطٮلاعاتِ منابع جه دسترسی ویشته بیه و إطٮلاعاتی جامعه جه دانشی جامعه وری در شومبی. دانشی جامعه، اونجه هسته که دانشی که تونده انسانی وضعیت ره بتتر هاکنه، بساته وونه و وه ره تنک‌تِرو کنده که گردِ جامعه‌یِ اعضا ونجه دسترسی دارن.[۶۱] دانشی جامعه إطٮلاعاتی جامعه جه اتنده فرق دارنه که إطٮلاعات ره اون دسته منابع وری ورنه که جامعه ره توننه مفید واقع بوون؛ نا اینتی که فقط کال دیتا (داده خام) بساجه و تنک هاکنه.[۶۲]

ویژگی‌ئون

[دچی‌ین]

هنجار و نقش

[دچی‌ین]

إجتٮماعی هنجارون (Social norms) ات‌دسته رفتار هستنه که گروهون دله وه ره ات‌جور قبول هاکردنه.[۶۳][۶۴] إجتٮماعی هنجارون، که جامعه‌یِ اعضایِ رفتار ره کنترل کنّه، هم تونّه غیررسمی تفاهم بوئن و هم تونّه قانون و مقررات دله ثبت‌هاکرد بوئن.[۶۵] إجتٮماعی هنجارون، بهرحال، آدمونِ رفتار وسّه قوی محرک هستنه.[۶۶]

إجتٮماعی نقشون (Social roles) هنجارون، وظیفه‌ئون و رفتاری الگو هستنه که اتا فردِ إجتٮماعی جاجیگا جه مرتبط وونّه.[۶۷] کارکردگراییِ نظریه دله، افراد شه إجتٮماعی نقشون دله جا گیرنه و اینتی جامعه‌یِ ساختار ره ساجنّه.[۱۲] ولی نمادین واکنش نظریه دله، افراد نمادون کار زنّه تا نقش‌ها ره هدایت هاکنن و وشون میون ارتباط برقرار هاکنن.[۶۸] اروینگ گافمن تئاتر استعاره ره کار زو که نمایشگری دیدگاه ره بساجه که گته نقش‌ها فیلمنامه‌ئونی ساجنّه که إجتٮماعی کنش و واکنش سر حاکم بوئن.[۶۸]

جنسیت و خویشاوندی

[دچی‌ین]
refer to caption
۲۰۱۹ میلادی، مصری خانواده خر پشت گاری دله نیشتنه. خانوادگی رابطه‌ئون، جامعه دله مهمِ إجتٮماعی سازماندهیِ اصول جه هسته.

آدمون ره نر و ما جنسیتی نقش میون رَسِد کنّه؛ همونتی که وشون ره عملکرد، لباس، رفتار، حقوق، وظیفه، امتیازات، جایگاه و قدرت جه دسته-دسته کِردنه. بعضی گنّه جنسیتی نقشون طبیعت جه إنه و جنسی تفاوتون جه ناشی وونه چون زنان کار این بی‌یه که وچه هاکنن و سره دله کار ره انجام هادن.[۶۹] جنسیتی نقشون تاریخ دله فرق کاردنه و ویشته جنسیتی هنجارون ره به چالش خله جامعه‌ئون دله دِباره چالش کشینه.[۷۰][۷۱]

دشتِ انسانی جامعه‌ئون دله پییر-مار، وچون و دیگه نسلونِ روابط (نسبی)، و شی هاکرد په روابط (سببی) جه اجتماعی رابطه‌ئون انواع ره سازماندهی، شناسایی و طبقه‌بندی کانّه. خوردی (فرزندخواندگی) وسّه هم اتا حالت سوم رابطه (رضائی) دره. این فرهنگی تعریف‌بئی رابطه‌ئون ره کسی-خِشی (خویشاوندی) گانّه. خله جامعه‌ئون دله، وه مهمِ إجتٮماعی سازماندهی اصول جه هسته و جایگاه و ارث برسی‌ین دله نقش دارنه.[۷۲] دشتِ جامعه‌ئون محرم تابو ره شه قانون دله دارنّه که ونه جه بعضی کسی-خِشی‌ئون باعث وونه إزدواج محدود بوو؛ البته هر جامعه دله اینتایِ سامون فرق کنده و اتا جا ویندی مَثِل عامی‌دتر و عامی‌پسر ره محرم دونّه و هئی خنه نشونّه و اتا جا دیگه ویندی وشون إزدٮواج ره مقدس وینّه.[۷۳]

قومیت

[دچی‌ین]

آدمونِ قومی دسته‌ئون اتا إجتٮماعی رج‌وَندی هسته که هم‌باز و مشترکِ ویژگیون جه إنه که وشونِ هویت وونه و این دسته‌یِ آدمون ره باقیِ دسته‌ئون جه سٮوا کنده. این هم‌بازی ویژگیون توننه سُنّت، جد، زوون، تاریخ، جامعه، فرهنگ، ملیت، دین یا وشون زندگیِ منطقه سر هم‌بازی بوئن.[۷۴][۷۵] قومی دسته‌یِ تعریف سر خله گپ دره،[۷۶] و آدمون شه وابستگی ره این دسته‌ئون جه نسبتاً راحت تونّه تغییر هادن و حتا اگه وشونِ سود بائه، اتا قوی اتحاد جه بریم بئن.[۷۷] قومیت نژاد مفهوم جه فرق دارنه و فیزیکی ویژگیون سر نِستا؛ اگه‌چه هر دِ إجتٮماعی بساتی هستنه.[۷۸] اتا خاص جمعیت ره بخائی قومیت تعیین هاکنی، خله ونه دله حرف دره چون حتا وقتی دِ گروهِ إشتراک خله هم بوئه، أی هدی میون شاید خله فرق-فَسِل دارن و این قومی دسته‌ئونِ ترکیب، چن توم بگذره تغییر کنده.[۷۹] قومی دسته‌بندیون اجتماعی هویت و همبستگی دله خله نقش دارنّه. قومی هویت نوزهمین و بیستمین قرن دله دولت-ملت ره سیاستی هاکردنه که ویشته کشورون دله اتا اصل بی‌یه.[۸۰][۸۱][۸۲]

حکومت و سیاست

[دچی‌ین]

ونه گت بنویشته ره بخوندین: حکومت

refer to caption
نیویورک شهر دله متحد ملل سازمان مقر دره که دنیایِ گت‌ترین سیاسی سازمان اونجه هسته.

حکومتون إنّه قانون و سیاست ره ساجنّه که وشونِ دست‌بنِ مردم سر تأثیر دارنه. آدمونِ تاریخ دله خله شکل حکومتون دئی‌یه که قدرتِ تنک هاکردن شیوه و مردمِ سر کنترل داشتنِ سطح و شیوه وشون دله فرق کرده.[۸۳] تاریخِ اوایل، سیاسی قدرت تنک بیّن ویشته شیرین ئو، ولار هایته خاک و مناطقِ معتدل هوایِ دسترسی جه تعیین بی‌یه.[۸۴] کشاورزی جمعیتون گت‌ته و أمبس‌ته بئینه و إجتٮماعون دله جمع بینه؛ چندین دسته میون ارتباط بوجود بمو و ویشته بیّه و اینتی حکومتون توسعه پٮدا هاکردنه.[۸۵]

اینتی که اکونومیست ۲۰۲۲ آمار جه گنه، ملی حکومتون ۴۳٪ دموکراسی، ۳۵٪ استبداد و ۲۲٪ ترکیبی هستنه.[۸۶] خله کشورون بین‌الملل سیاسی سازمانون و اتحادون ره بساتنه که گت‌ترین وشون ۱۹۳ عضو دارنه و متحد ملل سازمان هسته.[۸۷][۸۸]

تجارت و إقتٮصاد

[دچی‌ین]
A map depicting the Silk Road and relevant trade routes
أباشم راه (سَوز) و دیگه راهون (قرمز) دله دیر شَر جه ادویه ره تجارت کردنه. این نقشه، حدوداً میلادی اول قرن شٮنه.

تجارت و کالا و خدماتِ شه‌بخاستی جابه‌جا بیّن، خله توم هسته که آدمونِ جامعه‌یِ اتا مهم ویژگی بی‌یه و فرقی هسته که آدمی ره دیگه جانورون جه سٮوا کنده.[۸۹] تجارت حتا اتا عملکرد دسوری جه تشبیه وونه که هومو ساپینز ره دیگه انسان‌مونائون جه مزیت هادا؛ شواهد سٮراق دنه که اولین هومو ساپینز دیر-شَر تجارت راهون ره دونسته و کالا و ایده ره جابه‌جا کرده و این فرهنگی إنفجار ره راست هاکرده و وقتی شکار کم بی‌یه، إضافی خِراکِ منابع ره ورده-یارده. ظارا، این تجارتِ شبکه‌ئون نئاندرتالون وسّه که إسا منقرض بینه، وجود نداشته.[۸۹][۹۰] اولین تجارت ابزارِ بساتنِ مواد وسّه بی‌یه، اوبسیدین واری، که کوتاه فاصله‌ئون جه تبادل بیّه.[۹۱] برعکس، قدیم و قرون وسطایی دوره دله، مهمِ دیرِ شَر راهون جه بعضی غذا و لوکس کالا حمل بی‌یه، ادویه تجارت واری.[۹۲]

اولیه آدمونِ إقتٮصاد ویشته هدیه هدائن جه، نا معاوضه سیستم جه، پایه بَیته.[۹۳] اولین پولی که بساتنه درواقع کالا جه تشکیل بی‌یه؛ قدیمی‌ترین شکل شاید گو بی‌یه و ویشترین کاربرد هم گوش‌ماهی بی‌یه.[۹۴][۹۵] اون‌گدر جه پول بمو، حکومتی سکه‌ئون، اسکناس و الکترونیکی پول واری رُش دکته.[۹۶][۹۷] انسانی إقتٮصاد مطالعه اتا اجتماعی علم هسته که هارشنه جامعه‌ئون چتی کمیاب منابع ره فرق‌داشتن آدمون میون تقسیم کانّه.[۹۸] آدمون میون ثروت رَسِد بیّه و این‌دله خله نابرابریون دره؛ ۲۰۱۸ میلادی سال، چین، اروپا و آمریکای متحده ایالات دله، یک‌دهم غنی‌ترین آدمون سرجمعِ هفت‌دهم دارایی جه ویشته‌ته دارنّه.[۹۹]

دعوا-درگیری

[دچی‌ین]
refer to caption
ناپلئون ۱۸۱۲ سال دله، روسیه جه شکست بخرده و عقب‌نشینی هدا. (نقاشی ره آدولف نورتن ۱۸۵۱ بکشی‌یه)

آدمون آمادگی که حىساب‌هکرد تعارض (یعنی جنگ یا إلجه) جه شه دیگه هم‌نوع ره دسته-دسته بکوشن، خله توم موضوعی بی‌یه که ونه سر صؤحبت بی‌یه. اتا عقیدهٔ مکتب گنه جنگ رقیبون ره حذف هکردن وسّه تکامل پىدا هکرده و خشونت ذاتاً آدمونِ ویژگی هسته. آدمون تونّه دیگه آدمون ره خشونت هاکنن تا دیگه آدم‌مونائونِ رقابت دله ویشته شانس دارن که طبیعی إنتىخاب بوون. (اگه‌چه برسی آدمونِ بکوشتنِ آمار و چلیک‌وچه بکوشتن نسبتاً کم هسته).[۱۰۰]

اتی دیگه عقیده هم دره که گانه که جنگ نسبتاً اتا نو پدیده هسته و إجتىماعی شرایط تغییر جه بوجود بموئه.[۱۰۱] اگه‌چه هنتا خله ونه شواهد میّن نی‌یه، ولی إتند-چی که شواهد جا ویمبی، جنگ‌مونا رفتارون فقط حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش جه رایج بیّه، و خله مناطق دله حتی کم‌ته سابقه دارنه.[۱۰۱]

فیلوژنتیک تحلیل پیش‌بینی کنه که انسان بمردن فقط ۲٪ قتل جه بی‌یه، که تقریباً گروهی جامعه‌ئون دله قتل نرخ جه مطابقت دارنه.[۱۰۲] ولی خشونت نرخ إجتىماعی هنجارون جه خله فرق دارنه،[۱۰۲][۱۰۳] و قانونی سیستمون دله که فرهنگی دارنه و وشون ره تمدن سَر وونه، قتلِ نرخ حدوداً ۰٫۰۱٪ هسته.[۱۰۳]

په‌نویس

[دچی‌ین]
  1. ↑ "Meaning of society in English". Cambridge Advanced Learner's Dictionary. Archived from the original on 26 March 2023. Retrieved 8 January 2024.
  2. 1 2 "Society". Merriam-Webster Dictionary. Archived from the original on 7 May 2021. Retrieved 8 January 2024.
  3. ↑ Salmon, E. T. (1962). "The Cause of the Social War". Phoenix. 16 (2): 107–119. doi:10.2307/1086945. ISSN 0031-8299. JSTOR 1086945.
  4. 1 2 Fukuyama, Francis (2011). "The State of Nature". The Origins of Political Order: From Prehuman Times to the French Revolution (First ed.). New York, NY: Farrar, Straus and Giroux. pp. 26–48. ISBN 978-0-374-22734-0. LCCN 2010038534. OCLC 650212556.
  5. ↑ Godelier, Maurice (2004). Métamorphoses de la parenté (in French). Fayard. ISBN 2-213-61490-3. LCCN 2004459773. OCLC 61137773.
  6. ↑ Goody, Jack (November–December 2005). "The Labyrinth of Kinship". New Left Review. II (36) 2592. London, UK: 127–139. doi:10.64590/w7v. ISSN 0028-6060. LCCN 63028333. OCLC 1605213. Archived from the original on 6 November 2018. Retrieved 8 January 2024.
  7. 1 2 3 Angier, Natalie (April 2012). "Edward O. Wilson's New Take on Human Nature". Smithsonian Magazine. Archived from the original on 21 December 2023. Retrieved 8 January 2024.
  8. ↑ Wilson, David Sloan (2007). Evolution for Everyone: How Darwin's Theory Can Change the Way We Think About Our Lives. New York, NY: Delacorte. ISBN 978-0-385-34092-2. LCCN 2006023685. OCLC 70775599.
  9. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، صص. 103-108.
  10. 1 2 Morrison, Ken. Marx, Durkheim, Weber. Formations of modern social thought
  11. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، صص. 103-104.
  12. 1 2 Macionis, John J.; Gerber, Linda Marie (2011). Sociology (7th ed.). Toronto, Canada: Pearson Prentice Hall. ISBN 978-0-13-700161-3. OCLC 434559397.
  13. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، صص. 104-105.
  14. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، ص. 21, 108.
  15. ↑ Hall, Peter M.. (2007). "Symbolic Interaction". Blackwell Encyclopedia of Sociology 10. DOI:10.1002/9781405165518.wbeoss310. 
  16. ↑ West, Richard L.; Turner, Lynn H. (2018). Introducing Communication Theory: Analysis and Application (6th ed.). McGraw-Hill Education. ISBN 978-1-259-87032-3. LCCN 2016059715. OCLC 967775008.
  17. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، صص. 109-110.
  18. ↑ Berger, Peter L. (1967). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. Garden City, NYC: Doubleday & Company, Inc. p. 3. ISBN 978-0-385-07305-9. LCCN 90034844. OCLC 22736039.
  19. 1 2 3 al-Attas, Syed Farid (March 2021). "Deparochialising the Canon: The Case of Sociological Theory". Journal of Historical Sociology (in English). 34 (1): 13–27. doi:10.1111/johs.12314. ISSN 0952-1909. LCCN 89656316. OCLC 18102209. S2CID 235548680. Archived from the original on 31 January 2024. Retrieved 31 January 2024.
  20. ↑ Becker, Howard; Barnes, Harry Elmer (1961). "The Meeting of East and West and the Advance of Secularism". Social Thought from Lore to Science. Vol. 1 (3rd ed.). New York, NY: Dover Publications. pp. 266–277. LCCN 61004323. OCLC 423043.
  21. ↑ Alatas, Syed Farid; Sinha, Vineeta (2017). "Jose Rizal (1861-1896)". Sociological Theory Beyond the Canon. London, UK: Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-137-41133-4. LCCN 2017934880. OCLC 966921499.
  22. ↑ Lenski و Lenski 1974، ص. 96.
  23. ↑ Lenski و Lenski 1974، ص. 135.
  24. 1 2 Lenski و Lenski 1974، ص. 134.
  25. ↑ The Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers. (1999). Cambridge University Press. 
  26. ↑ Lenski و Lenski 1974، ص. 146.
  27. ↑ Lenski و Lenski 1974، ص. 142.
  28. ↑ Sahlins, Marshall D. (1968). "Discussions, Part II: Notes on the Original Affluent Society". In Lee, Richard B.; DeVore, Irven (eds.). Man the Hunter. Chicago, Illinois: Aldine Publishing Company. pp. 85–89. LCCN 67017603. OCLC 490234.
  29. ↑ Sahlins, Marshall D. (1972). "The Original Affluent Society". Stone Age Economics. Chicago, Illinois: Aldine-Atherton, Inc. p. 34. ISBN 0-202-01098-8. LCCN 75169506. OCLC 363958. Archived from the original on 1 October 2019. Retrieved 9 January 2024. Reports on hunters and gatherers of the ethnological present—specifically on those in marginal environments—suggest a mean of three to five hours per adult worker per day in food production.
  30. ↑ Hill, Kim; Hurtado, A. M.; Walker, R. S. (April 2007). "High adult mortality among Hiwi hunter-gatherers: Implications for human evolution". Journal of Human Evolution. 52 (4): 443–454. Bibcode:2007JHumE..52..443H. doi:10.1016/j.jhevol.2006.11.003. eISSN 1095-8606. ISSN 0047-2484. LCCN 72623558. OCLC 925940973. PMID 17289113.
  31. ↑ Keeley, Lawrence H. (1996). "Crying Havoc: The Question of Causes". War Before Civilization. Oxford University Press. pp. 113–126. ISBN 0-19-509112-4. LCCN 94008998. OCLC 30158105.
  32. ↑ Kaplan, David (Autumn 2000). "The Darker Side of the 'Original Affluent Society'". Journal of Anthropological Research. 56 (3). University of Chicago Press: 287–484. doi:10.1086/jar.56.3.3631086. eISSN 2153-3806. ISSN 0091-7710. LCCN 2006237061. OCLC 60616192. S2CID 140333399.
  33. ↑ Gowdy, John. (2005). "Hunter-Gatherers and the Mythology of the Market". Cambridge Encyclopedia of Hunters and Gatherers: 391–398. Cambridge University Press. 
  34. ↑ Lewis, Jerome (September 2008). Watkins, Stuart (ed.). "Managing abundance, not chasing scarcity: the real challenge for the 21st century" (PDF). Radical Anthropology (2). Archived from the original (PDF) on 13 May 2013. Retrieved 9 January 2024.
  35. ↑ Lenski و Lenski 1974، ص. 267.
  36. 1 2 Lenski و Lenski 1974، صص. 268-269.
  37. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، ص. 99.
  38. 1 2 Bulliet, Richard W.; Crossley, Pamela Kyle; Headrick, Daniel R.; Hirsch, Steven W.; Johnson, Lyman L.; Northrup, David (2015). The Earth and Its Peoples: A Global History (6th ed.). Cengage Learning. p. 14. ISBN 978-1-285-44563-2. LCCN 2014932005. OCLC 891574574.
  39. 1 2 Lenski و Lenski 1974، ص. 165.
  40. ↑ Gurven, Michael; Borgerhoff Mulder, Monique; Hooper, Paul L.; Kaplan, Hillard; Quinlan, Robert; Sear, Rebecca; Schniter, Eric; von Rueden, Christopher; Bowles, Samuel; Hertz, Tom; Bell, Adrian (19 February 2010). "Domestication Alone Does Not Lead to Inequality: Intergenerational Wealth Transmission among Horticulturalists" (PDF). Current Anthropology. 51 (1): 49–64. doi:10.1086/648587. S2CID 12364888. Archived (PDF) from the original on 1 July 2020. Retrieved 19 December 2023 – via CrossRef.
  41. ↑ Lenski و Lenski 1987، صص. 164-166.
  42. ↑ Lenski و Lenski 1987، صص. 166-172.
  43. ↑ Langlois, Simon. (2001). International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (1st) 23. Elsevier Science. DOI:10.1016/B0-08-043076-7/02028-3. 
  44. ↑ Brown 1988، صص. 78-82.
  45. ↑ Lenski, Gerhard; Nolan, Patrick (2010). "The Agricultural Economy". Human Societies: An Introduction to Macrosociology (11th ed.). Oxford University Press, Incorporated. pp. 35–37. ISBN 978-0-19-994602-0.
  46. ↑ Brown 1988، ص. 112.
  47. ↑ Lenski و Lenski 1974، ص. 315.
  48. 1 2 3 Conerly، Holmes و Tamang 2021، ص. 101.
  49. ↑ Nolan و Lenski 2009، ص. 221.
  50. ↑ Nolan و Lenski 2009، ص. 208.
  51. ↑ Lenski و Lenski 1974، ص. 319.
  52. ↑ Lenski و Lenski 1974، ص. 328.
  53. ↑ Nolan و Lenski 2009.
  54. ↑ Nolan و Lenski 2009، ص. 223.
  55. ↑ Nolan و Lenski 2009، ص. 205.
  56. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، ص. 102.
  57. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، ص. 528.
  58. ↑ Beniger, James Ralph (1986). The Control Revolution: Technological and Economic Origins of the Information Society. Harvard University Press. pp. 21–22. ISBN 0-674-16986-7. LCCN 85031743. OCLC 13064782.
  59. ↑ Mattelart, Armand (2003). Histoire de la Société de l'information [The Information Society: An Introduction] (in English). Translated by Taponier, Susan G.; Cohen, James A. SAGE Publications. pp. 99–158. ISBN 0-7619-4948-8. LCCN 2002114570. OCLC 52391229.
  60. ↑ Lyon, David (2002). "Cyberspace: Beyond the Information Society?". In Armitage, John; Roberts, Joanne (eds.). Living with Cyberspace: Technology & Society in the 21st Century. Continuum International Publishing Group. pp. 21–33. ISBN 0-8264-6035-6. LCCN 2002071646. OCLC 824653965. Archived from the original on 29 April 2024. Retrieved 10 January 2024.
  61. ↑ Phillips, Fred; Yu, Ching-Ying; Hameed, Tahir; El Akhdary, Mahmoud Abdullah (2017). "The knowledge society's origins and current trajectory". International Journal of Innovation Studies. 1 (3): 175–191. doi:10.1016/j.ijis.2017.08.001.
  62. ↑ Castelfranchi, Cristiano (December 2007). "Six critical remarks on science and the construction of the knowledge society". Journal of Science Communication. 6 (4). International School for Advanced Studies: C03. doi:10.22323/2.06040303. ISSN 1824-2049. OCLC 56474936.
  63. ↑ Lapinski, Maria Knight; Rimal, Rajiv N. (May 2005). "An Explication of Social Norms". Communication Theory. 15 (2): 127–147. doi:10.1093/ct/15.2.127. ISSN 1050-3293. LCCN 91660236. OCLC 49374452.
  64. ↑ Finnemore, Martha (1996). National Interests in International Society. Cornell University Press. pp. 22–24, 26–27. ISBN 978-0-8014-8323-3. JSTOR 10.7591/j.ctt1rv61rh. LCCN 96013991. OCLC 34473682. Archived from the original on 1 June 2021. Retrieved 22 December 2023.
  65. ↑ Pristl, Ann-Catrin; Kilian, Sven; Mann, Andreas (8 November 2020). "When does a social norm catch the worm? Disentangling social normative influences on sustainable consumption behaviour" (PDF). Journal of Consumer Behaviour. 20 (3): 635–654. doi:10.1002/cb.1890. ISSN 1472-0817. LCCN 2005206515. OCLC 49883766. S2CID 228807152. Archived (PDF) from the original on 29 April 2024. Retrieved 10 January 2024.
  66. ↑ Legro, Jeffrey W. (Winter 1997). "Which Norms Matter? Revisiting the "Failure" of Internationalism". International Organization. 51 (1): 31–63. doi:10.1162/002081897550294. ISSN 0020-8183. JSTOR 2703951. LCCN 49001752. S2CID 154368865.
  67. ↑ Conerly، Holmes و Tamang 2021، ص. 111.
  68. 1 2 Conerly، Holmes و Tamang 2021، ص. 112.
  69. ↑ Ridgeway, Cecilia L.. (2001). "Small Group Interaction and Gender". International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (1st) 21: 14185–14189. Elsevier Science. DOI:10.1016/B0-08-043076-7/03999-1. 
  70. ↑ Alters, Sandra; Schiff, Wendy (2011). Essential Concepts for Healthy Living (Updated 5th ed.). Jones & Bartlett Publishers. p. 143. ISBN 978-0-7637-8975-6. LCCN 2009053267. OCLC 496282269.
  71. ↑ Fortin, Nicole M. (2005). "Gender Role Attitudes and the Labour-market Outcomes of Women across OECD Countries". Oxford Review of Economic Policy. 21 (3). Oxford University Press: 416–438. doi:10.1093/oxrep/gri024. LCCN 92648878. OCLC 39193155.
  72. ↑ Gillespie, Susan D. (2000). "Beyond Kinship: An Introduction". In Joyce, Rosemary A.; Gillespie, Susan D. (eds.). Beyond Kinship: Social and Material Reproduction in House Societies. University of Pennsylvania Press. pp. 1–21. ISBN 0-8122-3547-9. LCCN 00021501. OCLC 43434760.
  73. ↑ Itao, Kenji; Kaneko, Kunihiko (4 February 2020). "Evolution of kinship structures driven by marriage tie and competition". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 117 (5): 2378–2384. Bibcode:2020PNAS..117.2378I. doi:10.1073/pnas.1917716117. PMC 7007516. PMID 31964846.
  74. ↑ Chandra, Kanchan (2012). "What is Ethnic Identity? A Minimalist Definition". Constructivist Theories of Ethnic Politics. Oxford University Press. pp. 69–70. ISBN 978-0-19-989315-7. LCCN 2012006989. OCLC 779097212.
  75. ↑ Peoples, James; Bailey, Garrick (2012). Humanity: An Introduction to Cultural Anthropology (9th ed.). Wadsworth, Cengage Learning. p. 389. ISBN 978-1-111-34956-1. LCCN 2010936947. OCLC 698482450.
  76. ↑ Chandra, Kanchan (15 June 2006). "What is Ethnic Identity and Does It Matter?". Annual Review of Political Science (in English). 9: 397–424. doi:10.1146/annurev.polsci.9.062404.170715. ISSN 1094-2939. LCCN 98643699. OCLC 37047805.
  77. ↑ Cronk, Lee; Leech, Beth L. (20 September 2017). "How Did Humans Get So Good at Politics?". Sapiens Anthropology Magazine. Archived from the original on 7 August 2020. Retrieved 11 January 2024.
  78. ↑ Blackmore, Erin (22 February 2019). "Race and ethnicity: How are they different?". National Geographic (in English). Archived from the original on 22 October 2020. Retrieved 7 January 2024.
  79. ↑ Race, Ethnicity, and Genetics Working Group (October 2005). "The Use of Racial, Ethnic, and Ancestral Categories in Human Genetics Research". American Journal of Human Genetics. 77 (4): 519–532. doi:10.1086/491747. PMC 1275602. PMID 16175499.
  80. ↑ Smith, Anthony D. (1999). Myths and Memories of the Nation. Oxford University Press. pp. 4–7. ISBN 978-0-19-829534-1. OCLC 41641377.
  81. ↑ Banton, Michael (24 January 2007). "Max Weber on 'ethnic communities': a critique". Nations and Nationalism (journal). 13 (1): 19–35. doi:10.1111/j.1469-8129.2007.00271.x. {{cite journal}}: از متن "Nations and Nationalism" صرف نظر شد (کمک)
  82. ↑ Smith, Anthony D. (2006). "Ethnicity and Nationalism". In Delanty, Gerard; Kumar, Krishan (eds.). The SAGE Handbook of Nations and Nationalism. London: SAGE Publications. p. 171. ISBN 1-4129-0101-4. LCCN 2005936296. OCLC 64555613.
  83. ↑ Harrison, J. Frank (2010) [2009]. "Forms and Models of Government". In Sekiguchi; Masashi (eds.). Government and Politics. Vol. 1. United Kingdom: Eolss Publishers. pp. 30–48. ISBN 978-1-84826-969-9. OCLC 938309332.
  84. ↑ Holslag, Jonathan (2018). A Political History of the World: Three Thousand Years of War and Peace. Penguin Books, Limited. pp. 24–25. ISBN 978-0-241-35204-5. LCCN 2018487155. OCLC 1066747142.
  85. ↑ Christian, David (2004). Maps of Time: An Introduction to Big History. University of California Press. p. 284. ISBN 978-0-520-24476-4. LCCN 2003012764. OCLC 52458844.
  86. ↑ "Democracy Index 2022: Frontline democracy and the battle for Ukraine" (PDF). Economist Intelligence Unit. 2023. p. 3. Archived (PDF) from the original on 30 March 2023. Retrieved 11 January 2024.
  87. ↑ Evers, Jeanne, ed. (19 October 2023). "International Organization". National Geographic. Archived from the original on 11 December 2023. Retrieved 11 January 2024.
  88. ↑ Mingst, Karen A.; Karns, Margaret P.; Lyon, Alynna J. (2022). "The United Nations in World Politics". The United Nations in the 21st Century (6th ed.). Routledge. pp. 1–20. doi:10.4324/9781003038269-1. ISBN 978-1-003-03826-9. LCCN 2021042389. OCLC 1284920072.
  89. 1 2 Horan, Richard D.; Bulte, Erwin; Shogren, Jason F. (September 2005). "How trade saved humanity from biological exclusion: an economic theory of Neanderthal extinction". Journal of Economic Behavior & Organization. 58 (1): 1–29. doi:10.1016/j.jebo.2004.03.009. ISSN 0167-2681. LCCN 81644042. OCLC 6974696.
  90. ↑ Gibbons, John (11 August 2015). "Why did Neanderthals go extinct?". Smithsonian. Archived from the original on 12 November 2020. Retrieved 13 January 2024.
  91. ↑ Gosch, Stephen S.; Stearns, Peter N., eds. (2008). "Beginnings to 1000 BCE". Premodern Travel in World History. Routledge. pp. 7–9. ISBN 978-0-415-22940-1. LCCN 2007004687. OCLC 82286698.
  92. ↑ Henriques, Martha. "How spices changed the ancient world". BBC. Archived from the original on 25 January 2021. Retrieved 13 January 2024.
  93. ↑ Strauss, Ilana E. (26 February 2016). "The Myth of the Barter Economy". The Atlantic. Archived from the original on 15 February 2021. Retrieved 13 January 2024.
  94. ↑ Semenova, Alla (14 April 2011). "Would You Barter with God? Why Holy Debts and Not Profane Markets Created Money". American Journal of Economics and Sociology. 70 (2): 376–400. doi:10.1111/j.1536-7150.2011.00779.x. eISSN 1536-7150. ISSN 0002-9246. LCCN 45042294. OCLC 1480136.
  95. ↑ Yang, Bin (March 2011). "The Rise and Fall of Cowrie Shells: The Asian Story". Journal of World History. 22 (1). University of Hawai'i Press: 1–25. eISSN 1527-8050. ISSN 1045-6007. JSTOR 23011676. LCCN 90640778. OCLC 20155374.
  96. ↑ Chown, John F. (1994). A History of Money: From AD 800. Routledge. ISBN 0-415-10279-0. LCCN 93031293. OCLC 28708022.
  97. ↑ Evans, David S. (24 January 2005). "The Growth and Diffusion of Credit Cards in Society". Payment Card Economics Review. 2: 59–76. ISSN 1946-4983. LCCN 2004240967. OCLC 54674679. SSRN 653382. Archived from the original on 14 January 2024. Retrieved 14 January 2024.
  98. ↑ "Why do we need economists and the study of economics?". Federal Reserve Bank of San Francisco. July 2000. Archived from the original on 12 November 2020. Retrieved 13 January 2024.
  99. ↑ Zucman, Gabriel (2019). "Global Wealth Inequality". Annual Review of Economics. 11: 124–128. doi:10.1146/annurev-economics-080218-025852. eISSN 1941-1391. LCCN 2008214322. OCLC 190859329.
  100. ↑ Yong, Ed (28 September 2016). "Humans: Unusually Murderous Mammals, Typically Murderous Primates". The Atlantic. Archived from the original on 7 May 2021. Retrieved 12 January 2024.
  101. 1 2 Ferguson, R. Brian (1 September 2018). "War Is Not Part of Human Nature". Scientific American. Archived from the original on 30 January 2021. Retrieved 12 January 2024.
  102. 1 2 Gómez, José María; Verdú, Miguel; González-Megías, Adela; Méndez, Marcos (October 2016). "The phylogenetic roots of human lethal violence". Nature. 538 (7624): 233–237. Bibcode:2016Natur.538..233G. doi:10.1038/nature19758. ISSN 1476-4687. LCCN 2005233250. OCLC 47076528. PMID 27680701. S2CID 4454927.
  103. 1 2 Pagel, Mark (October 2016). "Animal behaviour: Lethal violence deep in the human lineage" (PDF). Nature. 538 (7624): 180–181. Bibcode:2016Natur.538..180P. doi:10.1038/nature19474. ISSN 1476-4687. LCCN 2005233250. OCLC 47076528. PMID 27680700. S2CID 4459560. Archived (PDF) from the original on 20 May 2022. Retrieved 12 January 2024.

منابع

[دچی‌ین]

ویشته بخوندستن

[دچی‌ین]

بریم بگردستن

[دچی‌ین]
"https://mzn.wikipedia.org/w/index.php?title=جامعه&oldid=390323" جه بیته بیّه