زندگی

زندگی (انگلیسی جه: Life) اتا ویژگی هسته که جاندار ِموجودات ره بی‌جان و بمرده‌ئون جه سٮوا کانده. علمی که زندگی سر مطالعه کانده، زیست‌شناسی نوم دارنه. زنده موجوداتِ توننه رشد هاکنن، محرکون ره واکنش هادن، سوخت‌وساز دارنه، انرژی ره گیرنه و ونجه تولیدمثل کنّه.

تعریف

دانشموندون، زندگی وسّه چنتا تعریف یارنه. اتا معروف‌ترین تعریفون ره «ناسا» هدائه که ونه دله «زندگی اتا شیمیایی سیستم هسته که شه ره پایدار دارنه و تونده داروینی تکامل پیدا هاکنه». این تعریف، دِ تا کلیدی ویژگی سر تأکیر دارنه: شه ره پایدار داشتن (متابولیسم) و تکامل (تولیدمثلی که تنوع بساجه).

بعضی دیگه تعریفون، زندگی ره اتا فرایند دونّه که خله آلی ساختارون دله انجام وانه، که از پیش‌برنامه‌ریزی بیه، تعاملی، سازگار و تکاملی هسته. استوارت کافمن، اتا آمریکایی زیست‌شناس، موجودِ زنده ره «خودمختار عامل» یا «چندعاملی سیستم» دونده که تولیدمثل تونده هاکنه و تونده حداقل اتا ترمودینامیکی چرخه ره کامل هاکنه.

ویروسِ چالش

دانشمندون وسه این که ویروس ره زنده دونن یا نا، همیشه إختلاف ساجنه. این موجودات بعضی ویژگیون که زنده موجودات ونه دارن ره دارنه (دی‌ان‌إی واری) و بعضی دیگه ویژگی ره ندارنه (متابولیسم نداشتن واری). وشون شه نتونّه تولیدمثل هاکنن ولی شه ژن ره باقیِ موجودات دله إلنه که تنک‌ترو بووشه و سلول دله تولید وونّه. همین‌سه بعضی دانشمندون گنّه وشون زندگیِ سامون‌لو درنه؛ نا تومبی باوّیم زنده هستنه، نا تومبی باوّیم دکّل جاندار نینه.

زندگیِ منشأ و تکامل

بنه سَرِ زندگی، حداقل ۳٫۵ میلیارد سال پیش بوجود بمو. «ابیوژنز» (هست‌زایی) اتا فرضیه هسته که گنه زندگی، بی‌جان ماده جه منشأ بیته. اولین زندگیِ اشکال، ساده بینه و کم‌کم تکامل دله دپیت-دپیت بَینه.

«اپارین-هالدن» فرضیه (۱۹۲۰ سالون) گته که بنه سَرِ زندگی، بی‌جان ماده‌یِ شیمیایی تکامل جه بساته بیّه و جو نقش ره مهم دونده. «میلر-یوری» آزمایش (۱۹۵۳) سٮراق هدائه که آلی ترکیبات (آمینو اسید واری) تونّه بنه‌یِ اولیه جوِ شرایط دله تشکیل بوون.

«آران‌ای جهون» فرضیه، اتا رایج‌ترین نظریه‌ئون جه هسته که گنه زندگی زمانی پیش بمو که مولکول‌ئون شه آران‌ای ره کؤپی هاکردنه.

تقریباً إسا دانشمندون یک‌پشت هستنه که دنیایِ زنده موجودات، گِرد اتا ریشه جه تکامل پیدا هاکردنه و طبیعی انتخاب جه دست‌چین بینه. إسا تخمین زنه که ۳ میلیون تا ۱۰۰ میلیون گونه زنده بائن.

بمردن و إنقراض

بمردن لحظه‌ای ره گنّه که زنده موجودِ زیستی وضع هِرسته و ونه جان در بوره. انقراض هم زمونی پیش إنه که اتا گونه‌یِ تمومِ اعضا دکفن-بمیرن.