وخی مردمون
چین، افغانستان ، تاجیکستان و پاکستان | |
چین، افغانستان ، تاجیکستان و پاکستان |
وخی زوون |
اسلام، اسماعیلیه |
وخی مردمون (اینگلیسی جه: Wakhi people) کا محلی زوون دله وُخیک نوم دارننه،[۱] اته ئیرونیتبار مردم هسّنه کا جنوبی و مرکزی آسیایِ بومی هسّنه. وشون افخونستون، تاجیکستون، پاکستون و چین و اللخصوص افخونستونِِ واخان کوریدورِ وَر دَرننه، پاکستونِ شمالیترین شَر گلگت-بلتستون و چیترال، تاجیکستون گورنو-بدخشان شهگردون ولایت و چینِ جنوب شرقی ناحیهئون اویغور شهگردون منطقه سین کیانگ وشون زیوشجا هسّه.[۲] وخی مردمونِ ماری زوون وخی زوون هسّه کا اته شرقی ئیرونی زوون هسّه.
نوم
[دچیین]وخی مردمون شه ره خیک و شه زوون ره خیک زیک ونگ کاندنه.[۱] وشون دیانوم وخی، ره وشون همسایهئون وشون ره هدانه که واخانِ محلی نوم هسّه، که این نوم شه وخشو جه بمو که آمو دریو (جیحون) پیتِ نوم بییه، کا اته گت و مهم روآر هسّه کا دِتا دیئر روآرئون هئی جا برسیین یعنی وخش (سُرخآب) و پنج جه که افخانستون و تاجیکستون سامو سر دره، دِرس وونه.[۳]
جمعیتاشناسی
[دچیین]
وخی گنشکرون گِردِ جمعیت ۵۰ هزار تا ۶۰ هزار تن جا رسنه.[۳][۲] وشون جمعیت ۴ تا کشور؛ افخونستون، تاجیکستون، پاکستون و چین میون تنک-ترو بهییه. ۱۸ و ۱۹ میلادی قرنئون گدر کا گت کا (استعماری رقابت روسیه امپراتوری و بریتانیا امپراتوری میون) تمان بییه اینتی سامونسر بساته و وخی مردمون گت دیما ره گلی-گلی و هئی جه چارتا کشورون میون سیوا هاکرده.[۱]
وخی مردمون ویشته اسلام تشیع اسماعیلیه نزاریه پهرو هسّنه، که شه وسه اته قومی دین شناخته بونه، وشون آقا خان پهرو هسّنه.[۱][۴][۵]
اقتصاد
[دچیین]وخیئون ویشته کوچکر آدم هسّنه، کا وشون مالئونِ رمۀ جا که اسپ و یَک (اته تی گو) هسّنه جا ارتباط دارنه.[۶] وشون غالبا دِ تا دووشگا دارننه؛ اته زمستون وسّه و اته تابستون وسّه. وشون خنهئون سنگ و چمن جه بسات ووونه.[۱]
فرهنگ و دب ره حفظ هاکردن
[دچیین]فرهنگی فعالون و تحقیقکرون بتجستنه تا وخی مردمون زوون ره ثبت و حفظ هاکنن، و اینتای وسّه وخی زوونِ خطِ دستور (=رسم الخط) ره؛ عربی، سیریلیک و لاتین خط جا خار هاکردنه و توسعه هدانه.[۲]
دپیته چرخهتو
[دچیین]منبع
[دچیین]- ۷ نوروزه مایِ ۱۵۳۷ تبری، این ولگ اینگلیسی ویکیپدیا جه ترجمه بیّه.
- 1 2 3 4 5 Kreutzmann, Hermann (3 September 2003). "Ethnic minorities and marginality in the Pamirian Knot: survival of Wakhi and Kirghiz in a harsh environment and global contexts". The Geographical Journal. 169 (3). Blackwell Publishing: 215–235. Bibcode:2003GeogJ.169..215K. doi:10.1111/1475-4959.00086.
- 1 2 3 "Wakhi". Endangered Language Alliance. Retrieved 14 July 2018.
- 1 2 "Iranian languages". Encyclopædia Britannica. Retrieved 14 July 2018.
- ↑ West, Barbara (2008). Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania. Facts on File. ISBN 978-0816071098.
- ↑ Shahrani, M. Nazif Mohib (2002). The Kirghiz and Wakhi of Afghanistan. Seattle: University of Washington Press. p. 216. ISBN 0-295-98262-4.
- ↑ "Khyber Pakhtunkhwa: People and Tribes". Government of the Khyber Pakhtunkhwa. Archived from the original on 16 March 2015.