ویکیپدیا:هفتگی بنویشته/سال ۲۰۲۵/هفته ۴۴
تیرمای سیزده یا لال شو اتا گتِ جشن هسته که تيرمای تبریِ سيزدهمين روز گدر جشن گیرنه. این مراسم مازرون و گیلان مردم میون جشن بهیت بییه.
تیرمای سینزهِ اصل-ریشه دقیقاً میّن نییه ولی افسانهئون دله روایت خلوئه؛ اتاشون که ویشته طرفدار دارنه، این هسته که آرش کمانگیر این شو بورده دماوند تک جه تیر ووشا تا ایران و تورانِ سامون ره اینتی رسد هاکنه.
تیرمایِ شو رسم-رسوم زیاد هستنه. اتاشون «لال» مراسم هسته که اتنفر شه دیم ره سیو کنده و بصتینکلا لال وونه و ملهگردی کنده و بخوند-بخوند همراهی، مردم سره جه شیرنی جمع کننه. این شویِ سفره و شوچره هم معروف هسته و محلی خراک و شیرنی آماده کنه و سفره په شعر خوندنه و امیری جه فال گیرنه.
دقیقاً میّن نییه کجه جه این جشن شروع بیه و ونه تاریخی یا اساطیری ریشه چچی هسته؟ اپار (بعضی) اعتقاد دارنه که این جشن آرشِ تیر ووشائن جه ربط دارنه و سالروزی هسته که آرش بورده دماوند چکل و اونجه جه تیر رها هکرده تا ایران و تورانِ سامون ره میّن هاکنه. ات دسته هم گنّه که این روز دله کاوه بزو ضحاک ره بکوشته و «مهرگان» جشن دسوری هسته. یا وه ره امام علی دنیا بموئن جه ربط دنّه.
نماشون وری که بییه، جوونها شیشچو گیتنه شه دست و ونه بن ره کیسه وندستنه و وچوچون ره پیش اینگونه و مردمِ سِره در ره زونه و لالبازی و شعرخونی جه، صاحابخنه جه شیرنیبخاه بینه. ات نفر که وه ره گتنه «لال»، شه دیم ره سیو کرده و دستمال وندسته شه سر و دکِّل گپ نزو. لال اکثراً مرد آدم بییه و کم پیش إنه که کیجائون لال بون. لال وسّه کسی بوئه که مردم وه ره خار آدم بشنوسن. وه ره گتنه دوازدهم شو قارمرض دله غسل هکنه و پاک تن داره و گپ نزنه تا اتموقع خطایی (غیب و دِرو-دَون دسوری) ونجه پیش نئه. البته اتی نظر این هسته که بچا ئو کته تا ونه زىوون بند بئه و نتونه گپ بزنه.
لال اتا شیشچو داشته که وه ره «لال شیش» گتنه و مردم ره بزو-بوشه، گتنه شگین دارنه و برکت یارنه و تا سال دیگه مریضی و ناخشی نییرنه. لال ره وردنه زنان که حامله نئینه یا کیجائون که خاستگارچی نداشتنه یا دار که میوه ندا ره تنسُسنه که وشون تن برکت دکفه...
دمباله 
تلمبار 
هوجیبئی