یونان باستان تئاتر

یونان باستان دله، تئاتر فقط اتا تفریح نَیّه؛ وه اتا عبادت و پرستش و آموزش هم بی‌یه. اولین تئاترهایی که تاریخ دله ثبت بَیّه، یونان باستان دله شروع بینه. این تئاترها حدود ۲۵۰۰ سال پیش (یعنی حدود ۵۳۰ سال قبل از میلاد مسیح) جه آتن گتِ شهر دله رواج پیدا هاکردنه.

شروع

تئاتر ره اول مردم دیونیسوس (شراب و شور-نشاطِ خدا) پرستش وسّه بساتنه. هر سال اتا گت جشن ونه افتخار وسه گیتنه که ونه نوم ره «دیونیزیا» گتنه. این جشن دله، آدمون جمع بَیینه، خونش کردنه، سِما کردنه و شعر وندستنه. کم کم وشونِ بخوند-بخوند تبدیل بَیّه به اتا نمایش و آسنی (داستان) که اتا نفر مردم پیش إستا و تعریف کارده. این نفر ره «بازیگر» یا «هیپوکریتس» (یونانی جه: ὑποκριτής) گتنه که یعنن «جواب‌گو» یا «تعبیرکر».

تئاتر یونان دله سه تا جور اصلی داشته:

تراژدی (غم‌نومه): این نوع تئاتر ره معمولاً غم بار بی‌یه. قهرمان ونه داستان دله معمولاً اتا گت مردی/زنا هسته که شه إشتٮفاهون یا بد اقبالی وسّه، از عرش به فرش رسنه. تراژدی هدف این بی‌یه که تماشاگر ره بترسنه و ونه دل ره بسوجنه تا شخصیتون جا همدردی هاکنن. سه تا نویسنده دئینه که گت تراژدی‌نویس بینه: آیسخولوس (Aeschylus)، سوفوکلس (Sophocles) و اوریپید (Euripides).
کمدی (خنده‌نامه): این نوع تئاتر خنده‌کَری و انتقادی بی‌یه. ویشته گدر سیاسیون، فیلسوفون و مردم ِزندگی ِروش ره مسخره کردنه. یونان گت نویسنده، کمدی دله آریستوفان (Aristophanes) بی‌یه. وه خنده‌دارترین نمایشون ره بنویشته.
ساتیر درام (نیمه‌خنده‌نومه): این اتا نوع ترکیبی بی‌یه که هم جدی بی‌یه، هم خنده‌دار. معمولاً سه تا تراژدیِ پشت‌په نمایش دانه تا مردم خسته نَواشِن.

تئاتر جایگاه و بنا

یونان باستان تئاترها ره باز فضا و کتی یا سیِ سر نمایش گیتنه. ونه ساختمون مهمترین بخشون اینان بی‌یه:

تئاترون (Theatron): جایی که تماشاگرون دَیینه. این بخش کاتی-کاتی و نیمدایره‌وار بی‌یه تا همه بتونن صحنه ره هارشن. "تئاتر" کلمه همینجه نوم جه بیته بَیّه.
اورکسترا (Orchestra): اتا گِرد فضا که تئاترونِ وسط دَیّه. بازیگرون و کُر (همون جمعیتی که با هم آواز خوندستنه) اینجه إستا بینه. "اورکستر" اسم هم این قسمت جه إنه.
اسکنه (Skene): اتا پشت‌صحنه ساختمون که بازیگرون لباس عوض کاردنه و ساز و وسایل کب‌بی‌یه. این کلمه بعدها تبدیل بَیّه به "Scene" که یعنن صحنه.

گت نمایش‌نویسون

گتترین تراژدی‌نویسون:

آیسخولوس: وه ۹۰ تا نمایش بنویشته که فقط ۷ تا بموندسته. ونه گت کار «اورستیا» هسته.
سوفوکلس: وه ۱۲۳ تا نمایش بنویشته. ونه معروف کار «ادیپوس شاه» (Oedipus Rex) هسته.
اوریپید: وه ۹۲ تا نمایش بنویشته که بعضی‌شون حلا معروف هستنه؛ «مدئا» (Medea) دسوری.

گتترین کمدی‌نویس: - آریستوفان: وه ۴۰ تا نمایش بنویشته. معروفترین کار ونه «لیسیستراتا» (Lysistrata) هسته که زنون تصمیم گیرنه جنگ دکفن.

میراث

یونان تئاتر، غربی تئاترِ پایه و اساس بَیّه. إسا تئاتر دله، هنتا همون قواعد و ساختارونی إستفاده وونه که اون گدر رسم بیّه. حتا "تراژدی"، "کمدی"، "صحنه"، "ارکستر" و "تئاتر" واژگون همه یونان باستان جه بموندستنه. علایده بر اینان، تئاتر مردم ره یاد هاده که چتی غم و شادی جه دیم-به-دیم بَووشِن، چتی انتقاد هاکنن و چتی زندگی ره بتتر درک هاکنن.

منابع

مارک کارترایت، World History Encyclopedia: «نمایش در یونان باستان» .
هاینتس کیندرمن، «تاریخ تئاتر اروپا - جلد ۱: تئاتر یونان باستان».