مازرون
Wikipedia جه، رهائه فهرئنگ نومه.
مازرون اوستان شومال ئیران دله ئو در کرانهئون جنوب مازرون دریو هسته. مازرون اوستانون گلستون ، سمنون، تهرون (که باهم گتِ مازرون ره درست کاردنه ئو هرکدوم در سنه ئون ۱۳۷۶، ۱۳۵۵، ۱۳۴۹ از مازرون جودا بینه) جا هم سامونه. ههمینتی در غرب وه اوستانونقزوین ئو گیلون جا بیتنه. این اوستان اتا از پرجمعیت ترین مناطق از لحاظ تراکوم جمعیت ئو اتا از غنی ترین وشون از لحاظ منابع گوناگون زیرزمینی(زیربنه ای) هسته. 5 شهرستون موهم ئو پرجمعیت وه عبارتنه از: ساری ، بابل ، آمل ئو قائمشهر (که ههه شون در ناحیه میونه-شرقی جا دارنه)ئو تونکابن که درقسمت غرب اوستان قرار دانه. مازرون به خاطر جوغرافیای سراسر موتنوع خادش که شامل جلگهئون، علفزارون، بیشهئون ئو هیرکانیجنگلون با صدها گونه گیائی مونحصر به فرد در جهون هسته ئو او ئو هوائون گوناگون از سواحل شنی با پست ترین نوقطه, تا کوئستونای ناهموار ئو برف دپوشنیه البرز با داشتن اتا از هفت آتشفشون مئروف دونیا، کوه دماوند ، بشناسیه بیه.
ایقتیصاد مازرون کاملاً به طبیعت پرنعمتش وابستههسته، که از رائ کشاورزی ئو مواد غذایی با داشتن بالاترین تولید فرآوردهئون غذایی دریوئی در میون همه مناطق ئیران ئو کشورون همسایه از جومله خاویار که در دونیا از لحاظ کیفیت بی نظیر هسته، مورد بهره برداری واقع وانه، همینتی صنعت توریسم، که هر سنه بیش از 12میلیون موسافر از مازرون هارشا کانه.
مازرون استان 17 شهرستان دارنه شامل: رامسر , تنکابن , چالوس , نوشهر , نور , آمل , محمودآباد , بابل , بابلسر , فریدون کنار , قائمشهر , سوادکوه , جویبار , ساری , نکا , بهشهر ئو گلوگاه .
مردمون مازرون به زوون مازرونی گپ زنه ؛همینتی پارسی ره هم بلد هسنه.
بـهتـیـم |
[دأچیـهن] نیشته گا/ساری
گت بنویشت ره بخونین: ساری
مازرون ره نیشته گا ساری هه سه. ونه جمعیت 267000 نفر ره بالغ وونه.ایتا شهر آغا محمد خان روزگار دله نیشته گا بیه ونه قبل جا بابل مرکز بیه و دلیل این عوض هکردن ایتا بیه کا بابل زندیه جا خار بیه. امروزه با گذشت 200 سال اوتا سال جا هنته بابل ئو ساری جا رقابت دره.
[دأچیـهن] مازرون تاریخ ئو ایسم
گت بنویشت ره بخونین: مازرون تاریخ
نوم مازرون جاگزین نوم تبرستون بیه که پیش از اون زمون هم اتا کم به کار شیه. ولی در قرن 7هـ.ق. موغولئون حمله ی جا تبرستون نوم مازرون جا کلأ عوض بیه. برای نوم مازرون معنیای خله زیادی حدس بزو وانه ولی اصلی ترین وشون بون ایندرائه که دین زرتشت دله دره وه نوم اتا از پنجتا گت خدائون زرتشتیون بیه ئو ماز + ایندرا به مئنی دژِ ایندرا هسته ئو از اونجه که ایندرا از خدائون جنگ و قدرت بیه اینتا سرزمین ره اسطورئون پر رمز ئو راز دونسنه ئو قدرت مردمون وه ره چون زور دیوون خیال کاردنه ئو اینتا شاهنومه ی فردوسی دله مئلومه. بر پایه همین موضوع ملک الشوعراء بهار بیت زیر ره بائوته:
“
ای دیو سپید پای در بند ای گنبد گیتی ای دماوند
”
مازندرون ره ِخَله وقت پیش تبرستون گِتِنه،تبر در ز ِوون مازرونی کوه معنی دِنه ئو تبرستون هِم کوهستون.پیش از ورود آریاییون به ئیران دِله مردمونی در این منطقه ساکن بینه که و ِشونه تاپور ئو و ِشونه سرزمین ره ِ تاپورستون گِتِنه که به مرور تبرستون بَی یه.
مازن در اوِستا به ناحيهای گِنِنه که بر کنارهی مازرون دریو قرار داشته ئو بعدها به مازرون مشهور بَی یه.مازرونی که رامشگرِ مازرونی هنگوم بَر ِسی ئَن به نزد کاووس توصيف هاکِرده، بِگذشته از زيادهرويئون شاعرونه، با طبيعت کنونی اين سرزمين هم همونندی دارنه:
به بربط چوبايست بر ساخت رود برآورد مازنــــدرانی ســـــرود
که مازنـــدران شــــهر ما يـاد بـاد هميشه بر بــومــش آباد باد
که در بوستانش هميشه گُل است به کوه اندرون لاله و سنبل است
هوا خوشگوار و زميــــن پر نـــــــگار نه گرم و نه ســرد و هميشه بهار.
از اين رو بَتومّی بَوّیم که مازرون بخشی از ئيرانزمين بی یه که شِه سِه شائی داشته.
ابن اسفنديار گِته که، مازرون در اصل موزندرون بی یه يعنی سرزمين يا ولايت کوهِ موز ِ دِله، موز هِم اَتِ کوهِ نوم هَسه که از گيلان تا نواحی لار، قصران ئو جاجرم ایدامه پیدا کِنّه.
برخی از نويسندگون ماز ره ِ بهمعنی دربندها ئو دژون موستحکمی دونّنه که بهدستور ایسپهبدمازيار،قارنِ ریکا در گِذِرگائون ئو نوقاط سوق الجيشی کوهستون مازرون بِساتِنه ئو واژهی مازرون ره ِ بهمعنی رشتهی مازون دِله دونّنه.
بعضی هِم گِنِنه کلمهی مازرون ره ِ از واژهی مارد که اَتّا از قبايل مئروف نوم هَسه که اونجه ساکن بی نه، بَی تِنه.اتّی جور هِم، يعنی سرزمين آمردون ئو جايي که آمردون اونجه سکونت داشتنه.
بههر حال تبرستون به تموم نواحی کوهستونی ئو زمينای پست ساحلی بَئوته بونه، ولی واژهی آمردون نواحی پست ساحلی که از دلتای سفيدرود تا جنوب شرقی مازرون دریو امتداد دارنه ره ِ گِتِنه، تا اینکه به تموم نواحی کوهستونی ئو ساحلی مازرون بَو تِنه.
[دأچیـهن] کاتبون ئو مازرون
مازرون الآنی در درازی تاریخ ، شاهد وقایع ئو ایتیفاقات فراوون سیاسی، ایجتیمائی ئو فرنگی بیه. در اهمیت سرگوذشت وقایع تاریخی این اوستان، کافی هسته که بائوته وانه هیچ اتا از مناطق ئیران به اندازه این خطّه، شاهد رویدادون تاریخی نینه.
به همین سبب هسته که نویسندگون ئو مورخون ئیرانی ئو خارجی، فراز ئو نشیبون تاریخی این سرزمین ره در کتابونی بنویشنه. از آثار نویسندگون روسی درباره مازرون، تاریخ مازرون ئو استرآباد تالیف رابینو ، ئو از آثار نویسندگون مازرونی ، تاریخ طبرستون ئو رویان ئو مازندران تالیف میر ظهیرالدین مرعشی ئو تاریخ تبرستون بنویشته ابن اسفندیار ، ئو از آثار نویسندگون ئیرانی، تاریخ تبرستون به کوشش اردشیر برزگر (تورک اصل موقیم مازرون) ئو مازرون از قدیمل ایوم تا به امروز، نوشته دوکتور ممّد مشکور ره بتومبی ایسم بوریم. اما این که ایسم مازرون از چه زمونی در این خطّه گپ دله دکته سر ایختیلاف هارشا وجود دانه. بعضی از مورخون موعتقدنه از زمون ابن اسفندیار ، بجای تبرستون کلمه مازرون بکار بورده بیه عدهای هم تاریخ استیعمال کلمه مازرون ره از قرن چاروم هجری قمری به بعد دونه. [۱]
[دأچیـهن] تاریخی جائون مازرون
مازرون سلسله ئون زیاد ئو گت خادش وسـّه تا الآن خله دژ ئو کاخ داش بوئه ولی بخاطر رطوبت هوائ مازرون هسته که خله کم از این یادگارون بموندسه که اونایی که الآن درنه هم ویشته البرز کوهون طرف درنه. بعضی از موهمون وشون ره پائین رج هاکردمه تا شما بخوندین:
[دأچیـهن] بندپی بابل
در جنوب بابل ئوتقریبایی کیلومیتری شهر بابل منطقه ی بندپی وجود دانه بندپی که محی بین کو ئو جنگل ئو دشت هسته در ئیران قبل از ایسلام بنا به روایات محلی در حمله ی عربون اتا سنگر قودرتمند برای وطن دوستون بیه ئو در واقع قبل از ایسلام دارای شهر ئو قلعه بیه.
[دأچیـهن] شورچال گلوگاه
این منطقه از جائون مسکونی قرون ابّـِل ئو دیّـِم ایسلامی بیه ئو آثار باستونی فراوونی در دل تپهئون وه جای بیتنه که موتأسفونه بخش قابل توجوهی، توسوط حفارون غیرموجاز، از دل خاک خارج بیه ئو از موزهئون خارجی، سر در بیارده که نیازمند استقرار یگون حفاظت میراث فرنگی هسته.زمینون وه موتعلق به ساکنون کوپچی مله گلوگاه بیه ئو در فاصله کمی از ساحل دریو قرار بیته ئو مکونی سرسبز ئو بیسیار بدینی هسته که نیازمند سرمایه گوذاری ئو توجوه ویشتری هسته.
[دأچیـهن] ایمامزاده عباس ساری
در حاشیه شومالی ورودی شرقی شهر ساری واقع بیه ئو از نظر شیوه معماری، گونبد هرمی شکل و صندوق چوبی نفیس، اتا از بنائون معروف اوستان مازرون هسته. تاریخ بساته بین وه ۸۹۷ هجری قمری هسته ئو سه امامزاده بنامئون عباس ؤ محمد ئو حسن ون دله قبر بیتنه.این بنا در منطقهای به نوم آزادگله دره.
[دأچیـهن] قلعه لاجیم سوادکوه دله
در جنوب شرقی زیراب در شرق جاده سوادکوه به قائمشهر در منطقهای جنگلی ئو در کنار روستای لاجیم قرار بیته. این اثر میئماری ارزشمند موتعلق به قرن پنجوم هیجری هسته. آندره گدار باستونشیناس فرانسوی که در سنه ۱۹۳۳میلادی به بازدید برج لاجیم بموئه نوسسنه: دله اسن حصار چند تل هسته که نشون دنه اسن قلعه در واقع شهر موستحکمی هسته این محل که در قلب گت جنگل ئو دور هنگامه شهرون واقع بیه. موسلماً قرارگاه موهم اتا از سرکشون یا پناهگائ اوستووار اتا از شائون مخلوع بیه که به اومید بردگسن وقت موساعد در اونجه بدور از آسیب خصم در امون داشته. شخصیت مدفون در برج (کیا ابوالخوارس شهریار) از خاندون باوندیون بیه که در فاصله سقوط سلسله باوندیون ابل ئو به قدرت برسین دباره خاندون باوندیون پس از ایشغال ناحیه آمل به دست قابوس ابن وشمگیر به منطقه کوئستونی لاجیم پناه بورده.
[دأچیـهن] چشمه عیمارت بهشهر
این بنا موتعلق به دوره صفویههسته که در 2 طبقه ایحداث بیه ئو در حال حاضر طبقه همکف ئو جزری از طبقه د&#یُـّم باقی بموندسه در وسط عیمارتِ همکف شروء چشمه قرار دانه که او ونه جا 4طرف جه شونه ئو کم کم ه کل شهر رسنه.
[دأچیـهن] برج آرامگائی ایمامزاده طاهر مطهر کجور
این بنای آرامگائی واقع در روستای هزار خال بخش کجور در شهرستون نوشهر قرار دانه بنایی هسته 4 ضلعی با کتیبهئون آجری ئو تزئینات که در سنه(۸۲۹) هـ. ق. به دست ملک کیومرث بن بیستون اوستندار بساته بیه.
[دأچیـهن] قلعه ملک بهمن لاریجان
این قلعه از گت قلعهئون البرز هسته که در جاده هراز بخش لاریجان شهرستون آمل ئو موشرف به قریه شاهون دشت در 75 کیلومیتری جنوب آمل قرار دانه این قلعه موتعلق به حکام پادوسبانیون هسته که در سنه (۴۵ الی ۱۰۰۵) هـ. ق. به رویان نور ئو کجور ئو رستمدار حکومت داشنه بنای قلعه بر روی صخرهای حدود ۲۲۰میتر بالاتر ازسطح اراضی شاهوندشت از لاشه سنگون گت ئو خورد ئو ملات گچ بساته بیه که بصورت طبقه طبقه ئو شامل اوتاقون ئو قسمتون موختلف ساختمونی هسته.
[دأچیـهن] آرامگاه سه سید میر حیدر آملی
این مکون مدفن ابولقاسم"ابولحسن رویانی ریکا هسته که در سده ششم ه ق وفات یافتهاست، در طی قرون هشتوم ئو نوهم هجری قمری سه تن از سادات ئو عورفا در این محل مدفون بینه که اتا از وشون علامه میر حیدر آملی هسته که از موتفکرون ئو مشاهیر شیعه بیه بانی این مکون سید عزالدین بن سید بهاالدین آملی هسته. [۲]
[دأچیـهن] نژاد
گت بنویشت ره بخونین: تپورون گت بنویشت ره بخونین: آمردون
مورخان و دانشمندان دورههای پيش از ميلاد گِتِنه: ساکنان بومی مازندران مردها «آمردون» بی نه. آمردون مَردِمونی چادرنشین و کوچگر بی نه و در سرزمينی زندگی کِردِنه که نيمهی شومالی وه دشتی هموار بی یه، وِشونه نيمهی جنوبیِ ولایت، جنگِلون انبوه داشته ئو کوهون سنگی که بِگذِشتِن از اونجه خَله دشوار بی یه.زندگی آمردون در چمنزارها، لای کهنسال ِ دار ئو شکاف سنگون پَلی ئو پناهگاهئون ديگری گِذِشته. وِشون در اثر نبرد مداوم با درندگون ئو حيوونای وحشی، روحيهای خشن ئو تند ئو سرکش داشتِنه ئو آیين ويژهای وِشون دِله برقرار بی یه.
در حدود 5000 سال پيش بی یه که، تودههای گستردهای از مردمان «هند ـ اروپايي» از شومال يعنی شِه سرزمين به سوي جنوب کوچ هاکِردِنه. از میون آريایون گروئی به سرزمين جنوب شرقی بَر ِسینه، «آرياییون هند» ئو گروئی به سمت هندوکش ئو گروئی «آرياهای ئيرانی» به سوی فلات ئيران سرازير بَی نه.
سرزمين خوارزم ئو کرانهی شرقی مازرون دریو ، ابلین منطقهای بی یه که دستهای از آرياییون ئيرانی از خاک ورگانا «گرگان» بِگذِشتِنه ئو بهسرزمين آمردون بَر ِسینه. طبيعت سرسبز، دار، جويبارون روان، پرندگون ئو حيوونائ گوناگون اين سرزمين مورد پسند وِشون قرار بَی ته ئو اينتا منطقه دِله سِکونت اختيار هاکِردِنه. آريايیون که تازه دشتِ دِله جا بَی تِنه، با بوميان نِساتِنه ئو بین و ِشون نبرد سَر بَیی ته، وِشون بَتونِستِنه بومیان رهِ به کوهستانون شومالی ئو مغرب بَوِرِن. آريایون، آمردون رهِ بربر «گريزون» ئو تور «زمخت ئو خشن» ئو دوا «پير ئو اهريمن» خونِّسِنه. چندی نِگذِشته که هوایِ رِطوبت خَله بَی یه ئو بيماریون بومی هِم از سوی ديگر به آرياييون روآور بَی یه ئو تنبلی ئو بَمِردَن بر وِشون چيره بَی یه ئو اَی نَتونِسِنه بدون همکاری ئو کایر بوميان در و ِشونه سرزمین بَمونِن. اِتی بَی یه که نياز به مَردِمونِ بومی خَله بَی یه، دست از درگيری با وِشون برداشتِنه ئو در جريان زندگی هاکِردَن، نوعی همسازی ئو سازگاری فرنگ بوميون ئو آرياييون پديد بِمو ئو یِواش یِواش با بِگذِشتَنه زمون ئو آميزش نژادی ئو بستگی خونی ئو خويشاوندي سرانجوم نژاد نوين آريا ـ آمردی پديد بِمو.
[دأچیـهن] استرابون مَردِمونِ مازرونِ خَو ِر نِويسِنه که
«در بخشهای شومالی رشتهی البرز نخست گلها ئو کادوسيها(اسلاف گیلکون ئو ديلميون) ئو آمردون جای داشتِنه ئو در برخی از هيرکانيان ئو سپس گروه پارتون زندگی کِننّه ئو همهی بخشهای شومالی اين منطقه بارآور هَسه. بخشی که بر شومال هَسه، اين بخشی کوهستونی ئو سرد هَسه ئو جايگاه کوهنشينونی بهنوم کادوسیا ئو آمردون ئو تپورون ئو کورتائو جز ايشان هَسه.»
در مازرون علاوه بر مردمانی که نژاد آريایی هَسِنه، مردمونی هم دَرِنه که نژاد ترکمون ئو مغولئون دارنِنه در سرزمينهای گونبدکاووس ئو بندرترکمن ئو بندرگوميشان دِله ساکن بَی نِنه.
از اواخر حکومت ساسانی، اقوام ترکمون ئو موغولئون آسيای مرکزی، گروه گروه بهنواحی شومال خراسون بِمونه ئو به مرور زمون قلمرو مراتع ييلاقی ئو قشلاقی شِه دامون ره ِ گوسترش هِدانه ئو به شهرون ئيران نزديکتر بَی نِنه ئو گروهی از و ِشون به زندگی روستايي ئو شهر نشينی روی بییاردِنه.
[دأچیـهن] زوون ئو خط
زوون: ویشته زوون مازرونی، ولی ویشتر مردمون مازرون با زوون پارسی هم آشنایی دارنه . در شرق اوستان تورکی ئو گورجی ئو در مناطق دیگه زوون ارمنی هم رواج دانه.
ز ِوون مازرونی(تبری): بازماندهی زوون ئيرانيان قديم «پارسی ميونه» هَسه که نسبت به زوون فارسی نو ديرتر ئو خَله کمتر تحت تاثير ز ِوونای بيگانه چون عئراب، مغولون ئو تاتار که مدتی ئيرانِ دِله حکومت کِردِنه، قرار بَی تِه.
تا سدهی 5 ه.ق واليان تبرستان بهخط پهلوی بَنویشتِنه ئو سکه بَزونه. دو کتيبه که به خط پهلوی در رسکت واقع در دودانگه ئو گونبد لاجيم سوادکوه بهدست بِمو مؤيد اَمه نظر هَسه.لهجه مازنی از نزدیکیای رودسر در گیلون شروء بونه ئو تا نیشتنگاء اوستان گلستون ادامه دارنه ئو از جنوب هِم به مهدی شهر ئو سنگسر در اوستان سمنون ئو دماوند ، فیروزکوه ، قصران ئو... در اوستان تهران امتداد پیدا کِنّه.
اینتا رهِ هم بَو وِم که زِوون مازرونی با لهجهئون گوناگون در اين خطه متداول هَسه. علاوه بر وشون لهجهئون گيلکی در غرب و لهجهئون مهاجرون کرد، در شرق مازرون رواج دارنه. گویشهای زوون مازرونی : رامسری ، تنکابنی ، چالوسی ، نوشهری ، نوری ، آملی ، محمودآبادی ، بابلی ، بابلسری ، سوادکوهی ، قائمشهری ، جویباری ، ساروی ، نکایی ، بهشهری ، گلوگاهی ، بندرگزی ، کردکوئی ، گرگانی ، کتولی ، الموتی ، طالقانی ، قصرانی ، دماوندی ، فیروزکوهی ، شهمیرزادی ، مهدی شهری،...
[دأچیـهن] مازرون ِفرِنگ ئو رسوم
مازندرونِ مردم دلير، جنگجو و هوشيار ِنه. اهالی اين سرزمين از ديرباز در کسب شناخت و آگاهی و دانش کوشا بی نه. مازندرانیها در دوستی ثابتقدم و دربرابر گرفتاریها سختکوش و بیباکِنه.
از ديرباز زنون با مردون برای ادارهی کارهای زندگانی خود کایر کِردِنه. اهالی مازندران بهروشنايي و يا نور خورشید سوگند ياد کِنّنه و گِنِنه که:«به اين آفتاب خسته» و يا «اجاق گرم» و «اين سوی سليمان قسم.» از آداب کهن اين سرزمين که هزاران سال هَسه که همچنان پابرجاست، گرامیداشتن نوروز و تَش روشِن هاکِردَن شب چهارشنبه سوری، جشن فِردینه ماه شو، تیرماه سیزه شو، آبریزان، چله(یلدا) هَسه.
[دأچیـهن] نیگارخنه
 او ئو هوای مازرون |
.svg.png) مازرون دونیا دله |
 نخشه ای تپورون جا |
 مازرونی زوون |
[دأچیـهن] وابسته جستارون
اگه خانی ویشته بدونین ،اینان ره بخوندین:
- تبرستون
- ئیران
- ساری
- مازرونی زوون
- مازرونی (ضربولمثل)
- مازرونی فرنگ
- تبری تاریخ ئو مازرون تاریخ ئو ابن اسفندیار
- مازرون دریا ئو مازرون بـَبِر ئو مازرون ادبیات ئو مازرون تقویم
- مازرون خـَوِر
[دأچیـهن] پانویس
- ↑ جوغرافیای تاریخی مازرون؛ ۱۳۸۰؛ ایسمائیل مهجوری
- ↑ ویکیپدیای پارسی
.
|
|
|---|---|
| مرکز | ساری |
| شهرستانون | آمل | بابل | بابلسر | بهشهر | تنکابن | جویبار | چالوس | رامسر | ساری | سوادکوه | قائمشهر | فریدونکنار | گلوگاه | محمودآباد | نکا | نور | نوشهر |
| شهرون |
آلاشت | آمل | امیرکلا | ایزدشهر | بابل | بابلسر | بلده | بهشهر | بهنمیر | پل سفید | تنکابن | جویبار | چالوس | چمستان | خرمآباد | خلیلشهر | خوشرودپی | دابودشت | رامسر | رستمکلا | رویان | رینه | زرگرمحله | زیرآب | ساری | سرخرود | سلمانشهر | سورک | شیرگاه | شیرود | عباسآباد | فریدونکنار | فریم | قائمشهر | کتالم و ساداتشهر | کلارآباد | کلاردشت | کلهبست | کوهیخیل | کیاسر | کیاکلا | گزنک | گلوگاه | گلوگاه (بابل) | گتاب | محمودآباد | مرزنآباد | مرزیکلا | نشتارود | نکا | نور | نوشهر |
