زازاکی

ویکی‌پدیا جه، آزاد دانشنومه
کپّل بیّن به: بگردستن، بخوندستن
زازاکی‌ئون نخشه ی ترکیه دله
زازاکیون جا، ایران نقشه فاصله ره بنشنه هارشائن

زازاکی یا دِمَلی (زازاکی جه:Zazaki,Dımli) اتا ایرانیج زوون هسه که زازاستون دله گنش بونه. اینتا زوون خله مازرونی و گیلکی و تالشی ره مونه. زازاکی اتا ایرانیج غربی‌شمالی زوون هسه. زازکی زوون دیگه نوم دیملی هسه که دیلمی واژه دگر بئی هسه. زازائون اول گیلون و مازرون جنوب‌ور دَیینه و بعدن کوچ هکردنه بوردنه آناتولی سامون (اسا ترکیه کشور) دله. زازستون که زازئون زیست جا هسه ترکیه دله، شمالی کوردستون و اینتا کشور ره ترک‌نشین منطقه میون دره. زازکی زوون ره لاتین ِخط جا نویسنّه.

زازاکی یا دیملی اتا از زوونون ایرانی شومال غربی هسته که شرق ترکیه گپ بزه وانه. شومار مردمون زازاکی ره حدود ۳ تا ۴ میلیون نفر حدس زنّه. زازاکی ره اورامانی و باجلانی زوونون واری هم دونه و اینتا وسّه زوونشناسون این ۳ تا زوون ره درون خونواده‌ئی به ایسم زازا-گورانی جا دنّه و زازا-گورانی ره شاخه‌ئی سِوا از دسته‌زوون‌ئون ایرانی شومال غربی اشمارنّه.

زوون زازاکی ره قدیم تاسا بعضیون کوردی چلّه‌ئون جه اشمارینّه . ترکیه کوردئون و بخشی از زازاکی‌ئون و بعضی زوون‌شناسون گانّه که دیملی‌ئون کوردنه ولی بعضی زازاکی‌ئون و زوون‌شناسون فکر کانّه که زازائون اتا مستقل چلّه هستنه که وشون نوم دیملی عوض بیی دیلمی هسته و وشون جا اول جه دیلمستون بی‌یه. جالبه که بدونین مردمونی که مازرونی یا گِلکی یا دیلمی بلد بائن راحت تونّه وشون زوون جه گپ بزنن.

جائی دیلمیون ونه گت شهرون نوم درسیم، الازیغ، ارزنجان و دیاربکر هسته که البته خله کرمانج‌ئون مناطق جه مشترکی هسته (دیاربکر واری). ویشته ره دیملی‌ئون ره کرمونجی ونگ کانّه.

زازاکی زوون ِمعاصر شاعرون جه بنشنه روشان لزگین جه اسم بَوِردِن.

مازرونی و زازاکی و چنتا هیندو-اروپایی زوون ِمقایسه هاکردن (Mazeruni o Zazaki çenta Hind-Orupai zivun moghayese hakerden)[دچی‌ین]

عددون(Adedun)[دچی‌ین]

تبری/مازرونی زازاکی فارسی روسی یونانی ایتالیایی ایسپانیولی آلمانی فرانسوی انگلیسی
yak
یک
ju/yew yek odin ena uno uno eins un one
du
دِ
do dva dyo due dos zwei deux two
se
سه
hiri se tri tria tre tres drei trois three
çahar
چار
çor çahar çetyre tesera quattro cuatro vier quatre four
panc
پنج
ponc penc pyatʹ pende cinque cinco fünf cinq five
şiş
شیش
şeş şiş shestʹ eksi sei seis sechs six six
haft
هف
hewt heft semʹ epta sette siete sieben sept seven
haşt
هش
eyşt heşt vosemʹ okto otto ocho acht huit eight
nah
نه
new noh devyat ennia nove nuevo neun neuf nine
dah
دَ
des deh desyatʹ dheka dieci diez zehn dix ten
bis
بیس
vist bis dvadtsatʹ eíkosi venti veinte zwanzig vingt twenty

کلمات (Kalemat)[دچی‌ین]

مازرونی فارسی زازاکی فارسی روسی یونانی ایتالیایی ایسپانیولی آلمانی فرانسوی انگلیسی
پییر/پـِر پدر Pi/Pêr Pidar Otets Pateras Padro Padre Pére Vater Father
مار مادر May/Mae Mader Mat Mitera Madre Madre Mére Mutter Mother
برار/گگ برادر Bra Brader Brat Adelfos Fratello Hermano Frére Bruder Brother
نوم نام Nome Nam İmya Onoma Nome Nombre Non Name Name
لو لب Lew Leb Guba Cheíli Labbro Labio Lévre Lippe Lip
مِن مَن Ez Men Ya Ego Io Estoy Je Ich I
ته تو Ti/To/Tu To Ti Eseis Ti/Te Te/Ti/Tu Tu/Toi Du You
اِما ما Ma Ma My Emais Nois Nosotros Nous Wir We
مه مال من Men Moĭ Mou Mio Mi Mon Mein My
اَره آری Ya Beli Da Nai Si Si Vui Ja Yes
نا نه Ne Ne Ochi No No Non Nein No
دله در Der - - Di De De At Bei
شوکا غزال/آهو Ğezale Gazal Gazel Kazélla Gazzella Gacela Gazelle Gazelle Gazelle
لوش در Der Der Dvar Pórta Porta Puerta Portre Tor Door
لینگ/چَک پا Pa/Lıng Pa Podnozhie Pódi Piede Pata Pied Fuß Foot/Leg
بِنه زمین Erd Eradi - - - - - Erde Earth
اساره ستاره Astare Sitare - Astéri Astro Estrella Astre Stern Star
ترنه/نو نو/جدید Newe Nev Novyi Néos Nuovo Nuevo Nouveau Neu New
پُر پُر Pır/Pur Pur Polnyi Pliri Pieno Pleno Plein Prall Full
گَت بزرگ Gırd Bozorg Gromnyi Megálos Grande Gran Grande Groß Great
نوقره نقره Sêm Sim Serebro Asimi Argento Suelto Argent Silber Silver
بامشی گربه Kitik Gerbe Kot Gata Gatto Gato Cat Kitty Kätzchen
وِرگ گرگ Verg - Volk - - - - Wolf Wolf
کِرگ مرغ Kerge - Kuritsa Kotópoulo - - - Küken Chicken
ملیجه مورچه Murcele Meverçe Muravyei - - - Amerse -
شادی میمون Meymun Meymun Maimou - Scimmia Mono - Monkey
سِره/خِنه خانه Bon Bina - - - - Bâtiment Baun Build
ونگ آوا Vac Ava - - Voce Vaz Voix - Voice
بمردِن مرگ Merd Mord Mertvyi - Morto Muerto Mort Mord Murder
گَل موش Mere Mosh Mysh - Mouse - - Maus Mouse
تنِک پراکنده Tenik Tenek Tonki - - - - Dünn Thin
لمون لیمو Limon Limun Limon Lemoni Limone Limón - - Lemon
باکّله باقالا Bagile Baghla Bob - - Haba - Bohne Bean
ئو آب Aw Ab - - Acqua Agua Aqua/Eau Aqua/Water -
وَر پیش Ver Ber Vront/Pered Pro Fronte Frente Ventral/Avant Vor Front/Pre
صفحه صفحه Pel/Pelga Safiha Pazh - Pagino Página Page Page/Seite Page
خار خوب Weş Aveh Vpolne - - - - Wohl Well

زازاکی الفبا (Zazaki Alefba)[دچی‌ین]

زازاکی خط لاتین جه بییته بیّه و همینسه 30تا حرف دانّه:

A, B, C, Ç, D, E, Ê, F, G, Ğ, H, I, İ, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, Ş, T, U, Ü, V, W, X, Y, Z.

زازاکی و تبری ِفرق (Zazaki u Taberi fargh)[دچی‌ین]

مازنی/تبری زازاکی
چی/چچی Çı
چتی Senên
ته نوم چچی‌یه؟ Namê to çıçiyo?
شمه نوم چچی‌یه؟  ?Namê şıma çıçiyo?
ته چن سالویی؟ Tı çend serriyi/serriya
ته حال چتی‌ئه؟ ?خاری؟(زنان سه)  ?Senina?,weşa / Tı senina? hewla
ته حال چتی‌ئه؟ ?خاری؟(مردون سه)  ?Senino?,weşo / Tı senino? hewlo
خنابدون Tı weş bo
شمجه تشکر کمبه Berxudar be/Teşekur keno
خِدابیامرزه Homa to ra razi bo
اینتا چچی‌یه؟  ?Eno çınawo/No çıçıyo
چی کار کانّی؟ (زنان سه) Tı se kena
چی کار کانّی؟ (مردون سه) Tı se keno
خِش بمونی Şıma xêyr amey
دَره (مردون سه) Esto
دَره (زنان سه) Esta
کَته(بی‌جونون سه) Estê
دنی‌یه/نَکَته çiniyo/niesto
اَره Ya
نا
بوردِن  !Şo
اِنّه
شِما ره چچی باتنه؟ Tı se va
شما ره چچی گانّه؟ Tı se vano
سِره/خِنه Key/Bon
مه رفخ/ مه همباز(مردون سه) Embazo mı
مه رفخ/ مه همباز(زنان سه) Embaza mı
مه ریکا ونه ریکا ره گانه Lacê mı lacê to ra vano

منابع (Menaba)[دچی‌ین]

Wikipedia
ویکی‌پدیا نسخه، زازاکی جه
  • فارسی ویکی‌پدیا (Farsi Vikipidiya)
  • آلمانی ویکی‌پدیا (Almani Vikipidiya)
  • زازاکی ویکی‌پدیا (Zazaki Vikipidiya)
ایرانیج زوونون

ایرانیج زوونون

رج غربی ایرانیج زوونون
غربی شمال

باستون: مادی  میانا: پارتی (پهلوی اشکانی)  ترنه: آذری | گیلکی | مازرونی ِزوون | تالشیکی | تاتی تبار زوونون | کردی کرمانجی | کردی سورانی | زازا-گورانی | سمنانی | مرکزی ایرانیج زوونون | بلوچی | سیوندی 

غربی جنوب

باستون: باستونی پارسی  میانا: میانا پارسی (پهلوی)  ترنه: فارسی | لری | بختیاری | لارستانی | بشاگردی | کمزاری | تاتی اران 

رج شرقی ایرانیج زوونون
شرقی شمال

باستون: اوستایی  میانه: سغدی | خوارزمی | بلخی | غربی سکایی | آلانی | سرمتی  ترنه: آسی | یغنابی (سغدی نو) 

شرقی جنوب

میانا: سکایی-تخاری  ترنه: پشتو | پامیری زوونون | پراچی | ارموری | منجی | یدغه 

۱-بلوچی گویشورون مهاجرت وسه جوغرافیائی هارشا ی جا ایران فلات ره شرقی جنوب منتقل بهینه. ۲- غربی جنوب رج ره رج فارسی‌تبار نیز گن نه. ۳-ویشتر زوون‌اشناسون، اوستایی ره غربی و شرقی رجون مرز دله دسته‌بندی کن نه.