تیموریون

ویکی‌پدیا، آزادِ دانشنومه، جه
(تیموریان جه بموئه)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اتا ورق جامی کتاب جه که تاریخ ۱۵۵۳ میلادی دکشی بیّه، نمونه‌ی شکوفای ِهنر ِتیموریون ِدوره جه هسته

تیموریون یا ایران گورکانیون (۷۷۱ – ۹۱۱ ه‍.ق/۱۳۷۰ - ۱۵۰۶ م) سلسله‌ای تورک‌تبار بینه. بنیان‌گذار این سلسله امیر تیمور گورکانی بی‌یه که میونی آسیا دله دَیی‌یه و سمرقند ونه نیشتنگاء(=پایتخت) بی‌یه. تیمور اتا گت کشور بساته و سرزمین ماوراءالنهر ره به اهمیت برسنی‌یه که تا اون گادِر هیچگاه اینتی نَیبی‌یه. وه شه سامون ره اول سرتاسر میونی آسیا دله و اون‌گادر سراسر خراسون و این‌دَقِسی به همهٔ بخش‌ئون ایران و عوثمانی و بخش‌ئونی هند جه گوسترش هدائه. از اونجه که فتوحات تیمور بیشتر جنبهٔ یورش و هجوم داشته تا تسخیر واقعی، اغلب این مناطق ای دباره به زودی از تصرف تیموریون خارج بینه. با این حال ماوراالنهر مدتی مرکز دولتی بیّه که بیشتر ایران و افغانستون ره با ماوراءالنهر دربرگیته. زمونی که گت کشورون تیموری تجزیه بینه، دورهٔ هرج و مرج پیش بموئه. به محض اینکه تیمور بمرده، تورکون عوثمانی و آل جلایر و تورکمونون تصرف شه کشورون ازدست‌هدائه وسّه حمله هاکردنه. بااین همه، تیمور ِوچون موفق بَینه که ایران شومال ره کم و بیش یک سده وسّه شه دَس دارن. هرچن وشون بیشتر با ات‌دیگر جنگ کاردنه. آخرسری شاهرخ موفق بیّه که جنگای دله‌یی ره تا حدی رفع و قدرت و اعتبار کشور ره نگهداری هاکنه. ولی پس از بمردن وه، ونه تصرفات به قسمت‌ئون پچوک‌تر تجزیه بیّه و به همین سبب صفویون و امرای شیبانی وشون ره به شه متصرفات پینه بزونه. با این حال خاندون تیموری از میون نشی‌یه و نواده‌ئون تیمور پس از چندی پستر شه فرمونروایی ره به هندوستان بَوردنه و گت ِامپراتوری هند گورکانیون ره بساتنه.

منبع[دچی‌ین]

  • ویکی‌پدیای کارورون، «ایران»، فارسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه، دله. (هارشی‌یه بَیی ).
  • ویکی‌پدیای کارورون، «تیموریان»، فارسی ویکی‌پدیا، آزاد دانشنومه، دله. (هارشی‌یه بَیی ).