مازرونی زبون

ویکی‌پدیا جه، آزاد دانشنومه
(مازرونی زیوون جه بموئه)
کپّل بیّن به: بگردستن، بخوندستن
مازرونی زوون

تبری، مازرونی یا مازندرونی که وه ره بعضیون گِلِکی (gîlîki) هم گانّه، اتّا ايرانی زوون هسته كه ایران ِمازرون، سمنون، گلستون، و تهرون استانون دله ونجه گپ زنّه.

زوون یا لهجه بی‌ین[دچی‌ین]

این سوال ره خله پرسنّه که مازرونی اتا زوون هسته یا گویش و لهجه. گتِ زوون‌شناسون گویش (انگلیسی جه: dialect) ره اینتی تعریف کانّه که «ات‌چی هسته که زوون (انگلیسی جه: language) و لهجه (انگلیسی جه: accent) میون دَواشه؛ گویش لهجه جه غلیظ‌ته هسته و زوون جه رقیق‌ته» [۱] همینسه اتا ثابت سامون این سه‌تا تعریف میون دَنی‌یه. اسا هر زوونی ره بنشنه چن‌تی بررسی هاکردن که زوون، گویش یا لهجه هسته. اینجه دِتی مازرونی ره بررسی کامبی:

جامعه‌شناسی جه

جامعه‌شناسی دله گانّه که هر کشور دله فقط رسمی‌زوونون ره بنشنه بائوتن «زوون» و بقیه گویش یا لهجه هستنه. همینسه ایران دله فقط ونه «فارسی» ره بائوتن زوون، حتی ترکی زوون که ترکیه دله اتا زوون هسته، اینجه گویش حیساب وونه.[۲]

زوون‌شناسی جه

گویش‌شناسی و زوون‌شناسی دله اشنّه که «گفتار» چتی هسته. این علم دله هچکی شه ماری‌زوون جه غلط گپ نزنده. ونه دله فرق نکانده که شمه پَلی تلویزون ِاتا گزارشگر دره گپ زنده یا اتا ذهنی‎عقب‌دکِت، یعنی مثلاً نتوندی باری «دیوار» ِکلمه، تیفال جه درست‌ته هسته.

زوون‌شناسی دله اتا جامع تعریف دَنی‌یه که زوون و گویش ِفرق ره سِراق هاده. مثلاً «سیوندی» بتونده هم زوون بائه، هم گویش بائه. «گویش» هسته چون اتا پچوک مله دله ویشته گپ‌بزه نَوانه؛ «زوون» هم هسته چون ونه نزدیکی زوونی دَنی‌یه که ونه واری بائه.[۳]

مازرونی ره این روش دله «زوون» دونّه؛ چون وه شه ات‌خله لهجه دارنه که این لهجه‌ ها همدیگه جا نزدیکنه، مازرونی قدیمی بنویشت و مکتوبات هم دارنه، وه دستور زبان دارنه که بقیه زوونا جه هم فرق کنِّه.[۴]

زوون‌شناسون گانّه که اگه مازرونی، فارسی ِگویش جه هسته، ونه اتا قدیمی زوون جه بَییته بَیی‌بائه. مازرون زوون اتا رج دله دره که وشون ره گانّه «شمال‌غربی ایرانیج». زوونونی که این رج دله درنه احتمالاً «پارتی زوون» یا همون «اشکانی پهلوی» ِباقی‌بموندست هستنه. اینان زوون جه گلکی، تالشی، کومشی و زازاکی خله مازرونی ره موندنّه.[۵]

فارسی مازرونی کوردی
از جه/جا ژی
زَبَر جُر ژۆر
پَز پَج پێژ
فارسی پارتی مازرونی
زیر ژیر جـِر/جیر

رِقِدبوردِن[دچی‌ین]

فارسی و مازرونی هرکومتا اتا رجه دله درنه و هیچ ارتباط زوونی همدیگه جه ندارنه. ولی ات‌خله کلمه فارسی دله جه بموئه مازرونی درون که باعث وونه تدریجاً مازرونی رِقِدبدائه بَواشه. این جدول دله ات‌سری کلمه که مازرونی ِاسایی زوون و اصیل کلمات ره سِراق دنه ره بنشنه هارشائن:[۶]

اصیل مازرونی اسایی مازرونی فارسی
پرزا
Perza
پِسِر
Peser
پور/پسَر
Pur/Pesar
زیله
Zile
دِل
Del
دِل
Del
زوما
Zuma
دوماد
Dumad
داماد
Damad
بِفره
Befre
ابرو
Abru
ابرو
Abru
اَرش
Arŝ
خرس
Xers
خرس
Xers

ادبیات[دچی‌ین]

ایرانی زوونون دله، مازرونی ادبیات و فرهنگ خله خله بِلند بی‌یه، این جور پیش بموئه چون تبرستون اتّا رها و مستقل دولت داشته، مرزبون‌نومه ره که «اسپهبد مرزبون» بنویشه ره همون گادِر بنویشته بّیه.

گرامر[دچی‌ین]

نیما یوشیج ِروجا دله مازرونی گرامر ره «SVO» بنویشتنه. یعنی فاعل، فعل، مفعول. اِسا دیگه خله کمته اونتی گپ بزه وونه، هسا مازرونی گپ بزوئن ره SOV جه اشناسنّه.

زنان و مردان مازرونی جمله درون فرق ندارنه، یعنی «وه» که گانّه هم تونده مَردی بوئه، هم تونده زِنا بوئه.

لهجه‌ئون[دچی‌ین]

کاسپی زوونون و لهجه‌ئون ِنقشه

کارشناسون گانّه که مازرونی زوون دِوازده‌تا لهجه دانّه:

مازرون و دیگه زوونون فرق[دچی‌ین]

کوردی[دچی‌ین]

مازرونی

کوردی

فارسی

English

درزن

درزن

سوزن

Needle

ژنا

ژنا

زن

Woman

کیجا

کیژ

دختر

Girl

پچیک/پچوک

پچوک

کوچک

Small

پشتو[دچی‌ین]

مازرونی

پښتو

فارسی

English

مار

مور

مادر

Mother

سورخ/سِرخ

سور

سُرخ

Red

کُلا/مَله

کلی

ده

Village

خار

ښه

خوب

Fine

فارسی و انگلیسی[دچی‌ین]

mazeruni Ingilisi Farsi
دیم
Dim
Face صورت
وَچه
vache
Baby/Kid کودک/بچه
گت‌بَبا/گت پـِر
gad per/gappa
Grand Father پدربزرگِ پدری
گت‌نا/نن‌جان
gad na/nan jan
Grand Mother مادربزرگِ پدری
شابا
Shaba
Grand Father پدربزرگِ مادری
ماجان
gad na/mar
Grand Mother مادربزرگِ مادری
جور
Jur
Up بالا
اساره
esare
Star ستاره
کیجا/دِتِر
Kija/deter
Girl\dother دختر
ریکا/پسر
Rika/peser
Boy\son پسر
ملیجه
melije
ant مورچه
کنگلی/ماز/زِزِم
kangeli/asel mahoz/zezem
bee زنبور
بامشی
bameshi
cat گربه
نِسوم
nesum
shadow سایه
گَت
gat
great بزرگ
میس
mis
fist مشت
پییـِر/پـِر
piyer/Per
father پدر
مار/نِنا
mar/nena
mother مادر
برادر
berar
brother برادر
خاخِر
khakher
sister خواهر
چلّه/دیاله
daiyleh/CHelle
branch شاخه
ویاز
viyaz
yawning/expand خمیازه, کش امدن
زِوار
zevar
self willed مستقل و بی شریک
دمبدائن/کپّل
dembedaen/kappel
throw پرتاب
بوسه
buseh
rubbish اشغال
دار
dar
tree درخت
میشکا/میچکا
michka
sparrow گنجشک
برکستن
barekessen
scratch خاراندن
هامتن
hameten
to move/crawl حرکت کردن اهسته
سَوه
save
wait صبرکن
هِستکا
hesteka
bone استخوان
چِکل/تِک
chekel\tek
top of mountaion قله ی کوه

وابسته جستارون[دچی‌ین]

بیرون چرخ‌هاییتن[دچی‌ین]

منابع[دچی‌ین]

  1. تبری متون، حبیب برجیان، نشر: آیینه میراث، ص=308
  2. تبری متون، حبیب برجیان، نشر: آیینه میراث، ص=308
  3. تبری متون، حبیب برجیان، نشر: آیینه میراث، ص=312
  4. تبری متون، حبیب برجیان، نشر: آیینه میراث، ص=313
  5. تبری متون، حبیب برجیان، نشر: آیینه میراث، ص=314
  6. تبری متون، حبیب برجیان، نشر: آیینه میراث، ص=316-7
ایرانیج زوونون

ایرانیج زوونون

رج غربی ایرانیج زوونون
غربی شمال

باستون: مادی  میانا: پارتی (پهلوی اشکانی)  ترنه: آذری | گیلکی | مازرونی ِزوون | تالشیکی | تاتی تبار زوونون | کردی کرمانجی | کردی سورانی | زازا-گورانی | سمنانی | مرکزی ایرانیج زوونون | بلوچی | سیوندی 

غربی جنوب

باستون: باستونی پارسی  میانا: میانا پارسی (پهلوی)  ترنه: فارسی | لری | بختیاری | لارستانی | بشاگردی | کمزاری | تاتی اران 

رج شرقی ایرانیج زوونون
شرقی شمال

باستون: اوستایی  میانه: سغدی | خوارزمی | بلخی | غربی سکایی | آلانی | سرمتی  ترنه: آسی | یغنابی (سغدی نو) 

شرقی جنوب

میانا: سکایی-تخاری  ترنه: پشتو | پامیری زوونون | پراچی | ارموری | منجی | یدغه 

۱-بلوچی گویشورون مهاجرت وسه جوغرافیائی هارشا ی جا ایران فلات ره شرقی جنوب منتقل بهینه. ۲- غربی جنوب رج ره رج فارسی‌تبار نیز گن نه. ۳-ویشتر زوون‌اشناسون، اوستایی ره غربی و شرقی رجون مرز دله دسته‌بندی کن نه.