فلسفه

ویکی‌پدیا جه، آزاد دانشنومه
کپّل بیّن به: بگردستن، بخوندستن

فلسفه مطالعهٔ مسائل کلی و اساسی پیرامون موضوعاتی چون وجود، آگاهی، حقیقت، عدالت، قشنگی، اعتبار، ذهن و زوون هسه. وجه افتراق فلسفه با راههای دیگه پرداخته به این سوالا (راههایی نظیر عیرفان و اوسطوره) رویکرد نقّادانه و معمولاً سامانمند فلسفه و تکیه‌ی وه بر ایستیدلال‌های عقلانیه.

فلسفه ی کلمه[دچی‌ین]

تابلوی سقراط بمردن، اثر ژاک لوئی داوید؛ یادبیار زمونی که آتن ِدادگاه، سقراط فیلسوف ره بائوته که ونه زهر بخاره.

واژه فلسفه از واژهٔ یونانی Philosophia بیته بیه که معنای خرد دوستی دانه و در زوون عربی و پارسی رایجه. این واژهٔ یونانی از ۲ بخش تشکیل بیه: -Philo به معنی دوستداری و sophia- به معنی دانایی.

اولین کسی که این واژه را به کار بورده، فیثاغورس بود. زمانی که ون جه بپرسینه: «آیا تو فرد دانایی هستی؟» وی جواب هدا:« نا، اما دوستدار دانایی (Philosopher) هسمه.»

بنابراین فلسفه از نخستین روز پیدایش به معنی دوستی ورزیدن به دانایی، تفکر و فرزانگی بیه.

ملاصدرا در کتاب اسفار اربعه در تعریف فلسفه گانه: (الفلسفه هی تشبه بالإله بقدر الطاقه البشریه) یعنی: فلسفه شبیه بین به خدائه به اندازه طاقت بشری

فلسفه را تونه در یک واژه مختصر هاکنن و اون «چرا» هسه. برای امتحان شروع هاکنین و به ایبتدای هر چه که به ذهنتون رسنه اتا «چرا» بیلین. خله زود به موجزه این خورد سه حرفی پی ورنی! و آغاز تفکر را لمس کانی. اصولاً فیلسوفون کسانی هسنه که جهون ره از پس این علامت «؟» هارشنه. در واقع فلسفه دستگاه آفرینش تفکره و این کار ره براحتی با منطق سؤال و جواب محقق سازنه.


موضوئه فلسفه[دچی‌ین]

فلسفه، تفکر هسه. تفکر درباره کلی‌ترین و اساسی‌ترین موضوعاتی که در جهون و در زندگی با اونا روبه رو هسمی. فلسفه هنگامی پدیدار وانه که سوالایی بنیادین درباره شه خاده و جهون بپرسیم. سوالاتی مثل:قبل از تولد کجا دیمی؟ حقیقت زمان چیچیه؟ آیا عالم هدفی دانه؟ اگر زندگی معنایی دانه، اون تا چیچی ئه؟ آیا ممکنه که چیزی بائه و علتی نداشت بوئه؟ اما در ۲ دنیا زندگی کامبی که اتا دنیای خواب و اتا دیگه دنیای بیداری نام دارنه.چه در دنیای خواب دواشیم و چه در دنیای بیداری؛تمام واقعیت ره متعلق به دنیایی دومبی که در همون موقه در اون زندگی کامبی . اما واقعیت به چه معناهسه؟ سرنوشت انسان به دست خادشه یا از بیرون تعیین وانه؟ چیزی که مسلم هه این تائه که در خواب نیمی.این ایطمینان به دلیل تفاوتهای اساسی دنیای خواب با بیداری در مواردی مانند افزایش عقل در بیداری در مقایسه با کاهش عقل در دنیای خواب ؛یا امکان مشاهده خود در آئینه در هنکام بیداری وعدم امکان مشاهده خود در آئینه به هنکام خواب و....هسه. خدا چیچیه؟ چگونه وانه ثابت هاکردن که ما در این مکان واین زمان هسمی؟ سرانجام دنیا چیچیه ؟ و دهها پرسش مثل اینان. چنانچه در این سؤالات ویمبی، پرسش‌ها و مسائل فلسفی از سنخ امور خاصی نه و در هیچ علمی به چنین موضوعاتی، پرداخته نوانه. مثلاً هیچ علمی نتونده به این پرسش که واقعیت یا حقیقت چیچیه یا این تا که عدالت چیچیه، پاسخ باره. این امر به دلیل ویژگی خاص این مسائل هسه.

موضوع فلسفه، یعنی این امر که فلسفه به چه مسائلی نظر دانه و چه حیطه‌ای از شناخت را در بر گنه و کدوم عرصه ره مورد مطالعه قرار دنه و در نتیجه جای فلسفه در طبقه بندی علوم کدام تائه؟

موضوع فلسفه در جریان تاریخ تغییر فراوان هاکرده. فلسفه در دوران باستان «علم علوم» بیه و جامع کل معارف بشری و گردآوری کلیه دانستی‌های انسان در زمینه‌های مختلف به شمار شیه. یک فیلسوف کسی بیه که به تموم رشته‌های علوم اون زمونه آشنایی داشته و در همه زمینه‌ها صاحب نظر بیه. ولی در جریان تکامل جامعه پراتیک و عمل بشری ویشتر و عمیق‌تر بیه. رازهای جهان پیرامون ویشتر وا بیه، دانستنی‌ها متنوع ‌تر و ژرف‌تر و علم غنی‌تر و پر دامنه‌تر دگردسه. از اون علم (جامع کل) جدا بینه. نخست فیزیک و شیمی و طبیعیات و .. و پس از آن علوم ایجتمایی نیز که دیر زمونی همراه جدایی ناپذیر فلسفه شمرده بیه هر یک به مثابه دانش مستقل و جداگانه‌ای (ایقتیصاد، زوون شناسی، جامئه شناسی) جدا بینه. ولی درست از اونجا که فلسفه جمع ساده ریاضی و گرد آوری این علوم در کنار هم نیه پس از این جدا بینها و مستقل بینها به (هیچ) تبدیل نیه و از بین نشینه. برعکس هرچه این تجزیه عمیق‌تر صورت گیته و علوم مشخصه جدا وینه ـ درست مثل آن که از بند حشو و زوائد رها بیه باشن و پیرایه‌ها را به دور دم بدا باشن ـ جوهر واقعی فلسفه به مثابه علمی قائم به ذات روشن‌تر و پاک‌تر جلوه‌گر بیه. موضوع مشخص فلسفه بدین ترتیب متبلورتر و برجسته‌تر بیه. امروز فلسفه عبارته از علم مربوط به عام‌ترین قانون‌مندی‌های جهون هستی و شناخت انسانی و رابطه بین این ۲ تا، عام‌ترین روابط و مناسبات بین اشیاء و پدیده‌ها.

همین واقعیت که فلسفه از دیرترین دوران‌های تمدن باستانی و حتی قبل از دانش‌هایی نظیر فیزیک و زیست‌شناسی و زمین‌شناسی پدید بمو نشونی از نیاز انسان به آن و اهمیت آن در حیات معنوی بشره. اگرچه همواره نقش فلسفه در جامئه روشن نیبیه ولی چه بسا که کیردار، پندار و رفتار اِما، احساسات ما و سراسر زندگی ما تحت تأثیر اندیشه‌های معین فلسفی و جهون‌بینی مربوطه جریان یافته هسه. این تأثیر امروز تماماً پیدا و نیرومند هسه. هر مسئلهٔ جدی ره که در نظر یارمی از مسائل سیاسی، دولت‌ها، احزاب، مبارزه طبقات و گروه‌ها گرفته تا مسائلی درباره چگونگی پیدایش سیارات و اونچه در گیتی و در زمین‌گذرنه یا درباره سرشت و سرنوشت انسان پاسخ به وشون به میزان خله زیادی وابسته بدان هسه که جهون ره چگونه ویمبی، چه دید عمومی از این دنیا و آنچه در اون گزرنه دارمی و از چه پایگاه فلسفی به اونا ئشمبی. نه فقط جواب به مسائل و راه‌حل اونا بلکه شیوهٔ برخورد به اونا و نحوهٔ طرح اونا نیز وابسته هسه به همین دید معین، به همین پایگاه فلسفی ـ شالودهٔ تئوریک هر جهان بینی.

برخورد با فلسفه به مثابه یک علم نشون دنه که فلسفه از اونجا که عام‌ترین قانونمندی‌های جهون ره مطالعه کانده به مثابه مدخل اسلوبی بر علوم یا متدلوژی عام همه علوم اعم از دانش‌های طبیعی و اجتماعی جایی بسیار مهم و ضرور دانه.

یک ویژگی عمدهٔ موضوعات فلسفی، ابدی و همیشگی بودنشون هسه. یعنی همیشه وجود داشته و همیشه وجود دانه و در هر دوره‌ای، بر حسب شرایط اون عصر و پیشرفت علوم مختلف، جوابای جدیدی به این مسائل ارائه وانه.

فلسفه، مطالعه واقعیت هسه، اما نه اون جنبه‌ای از واقعیت که علوم گوناگون بدان اشاره بیه. به عنوان نمونه، علم فیزیک درباره اجسام مادی از آن جنبه که حرکت و سکون دارنه و علم زیست‌شناسی درباره موجودات از آن حیث که حیات دارنه، به پژوهش و بررسی پردازنه. ولی در فلسفه کلی‌ترین امری که بتونستن با وه سر و کار داشتن، یعنی وجود موضوع تفکر قرار گنه؛ به عبارت دیگه، در فلسفه، اصل وجود به طور مطلق و فارغ از هر گونه قید و شرطی مطرح وانه. به همین دلیل ارسطو در تعریف فلسفه گانه: «فلسفه علم به احوال موجودات هسه، از اون حیث که وجود دارنه».

اتا از معانی فلسفه، اطلاق اون به استعدادای عقلی و فکری هسه که انسان ره قادر کانده تا اشیا، حوادث و امور مختلف ره از دیدگاهی بالا و گت تر مورد مطالعه قرار هاده و به این ترتیب، حوادث روزگار ره با ایعتماد و ایطمینان و آرامش قبول هاکنه. فلسفه در این معنا مترادف حکمت هسه.

فلسفه در پی دستیابی به بنیادی‌ترین حقایق عالم هسه. چنانکه ابن سینا وه ره این تی تعریف کانده: «فلسفه، آگاهی بر حقایق تمام اشیا است به قدری که برای انسان ممکن است.»

فلسفه همواره از روزای آغازین پیدایش خادش، دانشی مقدس و فرابشری تلقی بیه و وه ره علمی الهی دونسنه. این طرز نظر، حتی در میان فلاسفه مسیحی و ایسلامی رواج داشته؛ چتی که جرجانی گانه: «فلسفه عبارت است از شبیه بین به خدا به اندازه توان انسون و برای تحصیل سعادت ابدی».

مارکس، هگل را پایان فلسفه دونده. سپس گانه که «فیلسوفون همه در جهت تفسیر جهون گام بیتنه. اما مسئله بر سر تغییر وه ئه». از اتا دیدگاه، به نظر رسنه با این جملهٔ مارکس تکلیف فلسفه معلوم بیه. از نظر این دیدگاه در عصر حاضر باید به فکر تغییر جهون بوئیم و نه تفسیر وه.

اولای فلسفه[دچی‌ین]

همینتی که گاته بیه، اساساً فلسفه از نخستین روز پیدایش، به معنی عشق به دانایی و خرد و فرزانگی بیه و به علمی اطلاق بیه که در جستجوی دستیابی به حقایق جهون و عمل هاکردن به اونچه بهتره (یعنی زندگانی دِرِست)، بیه.

فلسفه در ابل، شامل تموم علوم بیه و این ویژگی ره قرن‌ها حفظ هاکره؛ چیتی که اتا فیلسوف ره جامع همه دانشا دونسنه. اما به تدریج دانشا و علوم مختلف از وه جدا بینه.

در قدیم، این فلسفه که جامع تمام دانشا بیه، به ۲ قسمت تقسیم بیه :۱-فلسفه نظری ۲-فلسفه عملی.

فلسفه نظری به علم الهیات، ریاضیات و طیبعیات تقسیم بیه که به ترتیب، علم اعلی، علم وسط و علم اسفل (پایین تر) نامیده بینه.

فلسفه عملی نیز از سه بخش تشکیل می‌شد: اخلاق، تدبیر منزل و شهرداری (سیاست مودُرن). اولی در رابطه با تدبیر امور شخصی اینسان بیه، دویمی در رابطه با تدبیر امور خانواده و سیومی کشورداری (تدبیر امور مملکت) بیه.

برای درک موضوع فلسفه اولین گام مهم را ارسطو بیست وچهار قرن پیش بیته. وه فلسفه ره (علم هر آنچه وجود دانه) یا علم درباره (وجود آنچه هسته، یعنی جهون در مجموع خود تعریف هاکرده) .

بسیاری از فلاسفه ماتریالیست تلاش هاکردنه خصلت و سرشت جهون واقعی ره دریابن و قوانین شناخت وه ره درک هاکنن و بدین ترتیب به سوی درک درست موضوع فلسفه گرایش داشنه. عمده‌ای از فلاسفه ایده آلیست نیز سهمی در دقیق هاکردن موضوع فلسفه و نزدیک شدن به مفهوم درست آن داشته‌اند. اما فلسفه قبل از مارکسیسم نتوانست درست و دقیقا تعیین کند که فلسفه چه مسائلی ره بایستی مطالعه هاکنه یعنی نتونسته موضوع فلسفه را به درستی فرموله هاکنه. زیرا تعیین موضوع فلسفه تنها زمونی ممکن بیه که خود فلسفه به یک علم تمام عیار بدل بیباشه. فلسفه قبل از مارکس چنین علمی نیه گر چه گنجینه گرانبهایی از اندیشه‌ها و نظریات فلسفی و طرح‌ها و سیستم‌های داهیانه ره فراهم آورده بیه. در اینتا گنجینه عناصر و نکاتی دیه که بعداً در تعریف موضوع فلسفه وارد بیه.

برای مکاتب ایده آلیستی به طور کلی فلسفه عبارت بیه از مطالعه قوانین شعور(آگاهی) و چگونگی روح و تحولات وه. بعضی از این مکاتب شعور ره چیزی ماوراء انسانی دونسنه وچون در جستجوی رابطه خالق و مخلوق دینه از موضوع فلسفه دور بینه. برای برخی دیگر موضوع فلسفه به مسائل منطق یا اخلاق محدود بیه. در عصر ما که دوران زوال سرمایه داریئه اندیشه پردازان بورژوایی که دچار بحران فکرینه بیش از پیش از تعیین موضوع فلسفه عاجز بموندسنه. عده‌ای به بهانه اصالت علوم مثبته (علوم مشخص) فلسفه را نفی کانه و گانه با مرزبندی‌یا ومشخص بین علوم مثبته دیگر جایی و نقشی برای فلسفه باقی نموندنه واین چنتا خا لی بیه. برخی دیگر گانه حداکثر کاری که برای فلسفه باقی بموندسه بحثای منطقی درباره جملات، زوون و ارزش محتوی وه هسه. ایده آلیستای معاصر گاهی (حالات روحی) و گاه (جوهر شخصی فردی) و گاه ((نیروی اراده اینسانی)) و امثال وه ره موضوع فلسفه قرار دنه. بسیاری دیگر هم اصلاً حاضر به بحث پیرامون مسائل هستی جهون خارجی و ماهیت واقعیت مادی و قوانین عام حرکت ومسائلی از این قبیل نینه.

در حکمت کلاسیک ایران پیرامون موضوع فلسفه به ویژه این عقیده رایج بیه که هدف نهایی فلسفه شناخت اون حقیقت ثابت و لایتغرئیه که تبدل و تکثر در آن راه ندانه. به قول فارابی حکیم معروف فلسفه عبارت هسه از ((معرفت خالق هسه و خالق واحد، غیر متحرک و علت فاعله برای تموم اشیائه)). به نوشته خواجه نصیرالدین طوسی فیلسوف نومدار ((حکمت چیزی جز راه وصول به کمال نیه. حکمت در عرف اهل معرفت عبارته از بدونستن چیزهاهسته چنان که بائه، قیام هاکردن چنان که باید، بقدر استطاعت، تا نفس به کمالی که متوجه وه هسه برسه)) در بررسی موضوع فلسفه اندیشه ایرانی قرون وسطایی به ((مسئله ابداع و خلقت و صدور متکثر از واحد)) و مسائل ((علم اخلاق)) و رفتار بشر در برابر خدا و در برابر هم نوع و مسئله معرفت پرداخنه .


شاخه‌های فلسفه[دچی‌ین]

منابع[دچی‌ین]

  • ویکی پدیای پارسی
  • منابع فرهنگ فلسفی.
  • دیل، هالینگ، تاریخ فلسفهٔ غرب، صفحه ۱۳ تا ۱۶.
  • پاپکین، ریچارد، کلیات فلسفه، صفحه ۱.
  • ا. ی. خلیاپیچ، تاریخ فلسفه، نشر توده، ۱۳۴۸
  • تاریخ فلسفه ایسلامی ،سید حسین نصر ، نشر حکمت

‎Wikipedia contributors, "Philosophy," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org* /w/index.php?title=Philosophy&oldid=۲۲۹۷۹۳۶۲۰ (accessed August ۶, ۲۰۰۸).).


جستارهای وابسته[دچی‌ین]

مطالعه بیشتر[دچی‌ین]

فارسی[دچی‌ین]

  • دیل، هالینگ: تاریخ فلسفهٔ غرب.
  • واربرتون، نایجل: مبانی فلسفه.

انگلیسی[دچی‌ین]

موقدماتی[دچی‌ین]

شابلون:Refbegin

شابلون:Refend

موقدماتی بر حسب موضوع[دچی‌ین]

شابلون:Refbegin

  • Copleston, Frederick. Philosophy in Russia: From Herzen to Lenin and Berdyaev. ISBN 0-268-01569-4
  • Critchley, Simon. Continental Philosophy: A Very Short Introduction. ISBN 0-19-285359-7
  • Hamilton, Sue. Indian Philosophy: a Very Short Introduction. ISBN 0-19-285374-0
  • Harwood, Sterling, ed., Business as Ethical and Business as Usual (Belmont, CA: Wadsworth Publishing Co., 2000); www.sterlingharwood.com
  • Imbo, Samuel Oluoch. '3'An Introduction to African Philosophy. ISBN 0-8476-8841-0
  • Knight, Kelvin. Aristotelian Philosophy: Ethics and Politics from Aristotle to MacIntyre. ISBN 0-7456-1977-0
  • Kupperman, Joel J. Classic Asian Philosophy: A Guide to the Essential Texts. ISBN 0-19-513335-8
  • Leaman, Oliver. A Brief Introduction to Islamic Philosophy. ISBN 0-7456-1960-6
  • Lee, Joe and Powell, Jim. Eastern Philosophy For Beginners. ISBN 0-86316-282-7
  • Nagel, Thomas. What Does It All Mean? A Very Short Introduction to Philosophy. ISBN 0-19-505292-7
  • Scruton, Roger. A Short History of Modern Philosophy. ISBN 0-415-26763-3
  • Smart, Ninian. World Philosophies. ISBN 0-415-22852-2
  • Tarnas, Richard. The Passion of the Western Mind: Understanding the Ideas That Have Shaped Our World View. ISBN 0-345-36809-6

شابلون:Refend

خار کتابون از قطعات فلسفی[دچی‌ین]

شابلون:Refbegin

  • Classics of Philosophy (Vols. 1 & 2, 2nd edition) by Louis P. Pojman
  • Classics of Philosophy: The 20th Century (Vol. 3) by Louis P. Pojman
  • The English Philosophers from Bacon to Mill by Edwin Arthur
  • European Philosophers from Descartes to Nietzsche by Monroe Beardsley
  • Contemporary Analytic Philosophy: Core Readings by James Baillie
  • Existentialism: Basic Writings (Second Edition) by Charles Guignon, Derk Pereboom
  • The Phenomenology Reader by Dermot Moran, Timothy Mooney
  • Medieval Islamic Philosophical Writings edited by Muhammad Ali Khalidi
  • A Source Book in Indian Philosophy by Sarvepalli Radhakrishnan, Charles A. Moore
  • A Source Book in Chinese Philosophy by Wing-tsit Chan
  • Kim, J. and Ernest Sosa, Ed. (1999). Metaphysics: An Anthology. Blackwell Philosophy Anthologies. Oxford, Blackwell Publishers Ltd.
  • The Oxford Handbook of Free Will (2004) edited by Robert Kane
  • Husserl, Edmund and Welton, Donn, The Essential Husserl: Basic Writings in Transcendental Phenomenology, Indiana University Press, 1999, ISBN 0-253-21273-1

شابلون:Refend

کتابای مرجع[دچی‌ین]

شابلون:Refbegin

  • The Oxford Companion to Philosophy edited by Ted Honderich
  • The Cambridge Dictionary of Philosophy by Robert Audi
  • The Routledge Encyclopedia of Philosophy (10 vols.) edited by Edward Craig, Luciano Floridi (available online by subscription); or
  • The Concise Routledge Encyclopedia of Philosophy edited by Edward Craig (an abridgement)
  • Encyclopedia of Philosophy (8 vols.) edited by Paul Edwards; in 1996, a ninth supplemental volume appeared which updated the classic 1967 encyclopedia.
  • International Directory of Philosophy and Philosophers. Charlottesville, Philosophy Documentation Center.
  • Directory of American Philosophers. Charlottesville, Philosophy Documentation Center.
  • Routledge History of Philosophy (10 vols.) edited by John Marenbon
  • History of Philosophy (9 vols.) by Frederick Copleston
  • A History of Western Philosophy (5 vols.) by W.T. Jones
  • Encyclopaedia of Indian Philosophies (8 vols.), edited by Karl H. Potter et al. (first 6 volumes out of print)
  • Indian Philosophy (2 vols.) by Sarvepalli Radhakrishnan
  • A History of Indian Philosophy (5 vols.) by Surendranath Dasgupta
  • History of Chinese Philosophy (2 vols.) by Fung Yu-lan, Derk Bodde
  • Encyclopedia of Chinese Philosophy edited by Antonio S. Cua
  • Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion by Ingrid Fischer-Schreiber, Franz-Karl Ehrhard, Kurt Friedrichs
  • Companion Encyclopedia of Asian Philosophy by Brian Carr, Indira Mahalingam
  • A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English by John A. Grimes
  • History of Islamic Philosophy edited by Seyyed Hossein Nasr, Oliver Leaman
  • History of Jewish Philosophy edited by Daniel H. Frank, Oliver Leaman
  • A History of Russian Philosophy: From the Tenth to the Twentieth Centuries by Valerii Aleksandrovich Kuvakin
  • Ayer, A.J. et al., Ed. (1994) A Dictionary of Philosophical Quotations. Blackwell Reference Oxford. Oxford, Basil Blackwell Ltd.
  • Blackburn, S., Ed. (1996)The Oxford Dictionary of Philosophy. Oxford, Oxford University Press.
  • Mauter, T., Ed. The Penguin Dictionary of Philosophy. London, Penguin Books.
  • Runes, D., Ed. (1942). The Dictionary of Philosophy. New York, The Philosophical Library, Inc.
  • Angeles, P.A., Ed. (1992). The Harper Collins Dictionary of Philosophy. New York, Harper Perennial.
  • Bunnin, N. et al., Ed. (1996) The Blackwell Companion to Philosophy. Blackwell Companions to Philosophy. Oxford, Blackwell Publishers Ltd.
  • Hoffman, Eric, Ed. (1997) Guidebook for Publishing Philosophy. Charlottesville, Philosophy Documentation Center.
  • Popkin, R.H. (1999). The Columbia History of Western Philosophy. New York, Columbia University Press.

شابلون:Refend


پیوند به بیرون[دچی‌ین]

فارسی[دچی‌ین]

انگلیسی[دچی‌ین]