تورکی آذربایجانی
| ||||
|---|---|---|---|---|
| Azərbaycan dili | ||||
 | ||||
| گنشکرون | ||||
| کشور | ||||
| بومی جائون | ||||
| خط | ||||
| جملهدلهیِ ترتیب | ||||
| خانواده | تورکی 
| |||
| ایزو 639-1 | ||||
| ایزو 639-2 | ||||
| ایزو 639-3 | ||||
| نقشه | ||||
 | ||||
 این زوونِ ویکیپدیا | ||||
کد ره دچیین - دچیین  | ||||
ترکی آذربایجونی یا آذری زوون (تورکی آذربایجانی جه: آذربایجان دیلی، آذربایجان تورکجهسی و با خط لاتینی بیی Azərbaycan Türkcəsi و یا Azərbaycan dili) زوون گفتاری اهالی منطقه آذربایجون و سایر مناطق آذربایجونینشین ایران و زوون رسمی آذربایجون هسته. تورکی آذربایجونی به عنوان زوون گفتاری همچنین نواحی شرقی تورکیه و جنوب گرجستون[۱] و داغستون[۲] رایج هسته. زوون تورکی آذربایجونی به طور قابل توجهی تحت تاثیر زوون عربی به ویژه در لغات، سیستم آوایی و گرامر قرار بییته و ایران دله علاوه بر زوون عربی، به شدت زوون فارسی جه هم تاثیر بییته. [۳]
گروهبندی
[دچیین]تورکی آذربایجونی تورکی زوونون چله بِن دَره و زوون ایران ترکنشین مناطق اکثر جاهان ونجه گپ زنّه. ایران بقیهی چله بِنئون اینان هستنه:
- قشقائی
- تِرکمونی
- خلجی
- خراسونی
- شاهسونی
زوون تورکی آذربایجونی به صورت دِطرفه، توسط ترکمونا و تورکها (شامل تورکی استانبولی و لهجهئون گفتاری، ترکمونای عراق و قشقایی) قابل فهم هسته.[۴] [۵]
آذربایجونی ِخط
[دچیین]|
عربی[۷] |
لاتین |
سیریلیک |
لاتین |
|---|---|---|---|
| آ ا | A a | А а | A a |
| ﺏ | B b | Б б | B b |
| ﺝ | C c | Ҹ ҹ | C c |
| چ | Ç ç | Ч ч | Ç ç |
| ﺩ | D d | Д д | D d |
| ائ ئ ئ | E e | Е е | E e |
| اَ ه ه | Ə ə | Ә ә | Ə ə |
| ﻑ | F f | Ф ф | F f |
| گ | G g | Ҝ ҝ | G g |
| ﻍ | Ƣ ƣ | Ғ ғ | Ğ ğ |
| ﺡ، ﻩ | H h | Һ һ | H h |
| ﺥ | X x | Х х | X x |
| ای̂ ی̂ ی̂ | Ь ь | Ы ы | I ı |
| ای ی ی | I i | И и | İ i |
| ژ | Ƶ ƶ | Ж ж | J j |
| ﻙ | K k | К к | K k |
| ﻕ | Q q | Г г | Q q |
| ﻝ | L l | Л л | L l |
| ﻡ | M m | М м | M m |
| ﻥ | N n | Н н | N n |
| اوْ وْ | O o | О о | O o |
| اؤ ؤ | Ɵ ɵ | Ө ө | Ö ö |
| پ | P p | П п | P p |
| ﺭ | R r | Р р | R r |
| س، ث، ص | S s | С с | S s |
| ﺵ | Ş ş | Ш ш | Ş ş |
| ﺕ، ﻁ | T t | Т т | T t |
| اۇ ۇ | U u | У у | U u |
| اۆ ۆ | Y y | Ү ү | Ü ü |
| ﻭ | V v | В в | V v |
| ی | J j | Ј ј | Y y |
| ز، ذ، ض، ظ | Z z | З з | Z z |
آذربایجونی ادبیات
[دچیین]
آثار مکتوب ادبی تورکی آذربایجونی به صورت شعر متعلق به قرن سیزده میلادی مربوط به شیخ عزالدین پورحسنِ اسفراینی[۸] خراسون جه هسته. گت شاعرون نسیمی، حبیبی، قاضی برهانالدین و ضریر واری شه آثار ره این زوون جه بنویشتنه. عمادالدین نسیمی عارف و فیلسوف بانی فرقهٔ حروفیه ره بنشنه معمار شعر تورکی آذربایجونی حیساب هاکردن.
آذری اعداد
[دچیین]بشمردن اعداد زوون آذری دله تابع قاعده معینی هسته و از لحاظ دستوری و نوشتاری مطلقاً استثنایی ونه دله وجود ندانه. به همین دلیل ونه یادبییتن آسون هسته. اعداد شامل : بیر (۱)، ایکی (۲)، اوچ (۳)، دؤرد (۴)، بئش (۵)، آلتی (۶)، یئددی (۷)، سککیز (۸)، دوققوز (۹) است. نمونه وسّه به این نامگذاریها توجه هاکنین: [۹][۱۰]
|
|
|
|
| مازرونی | آذری | Azərbaycan Türkcəsi | مازرونی | آذری | Azərbaycan Türkcəsi | مازرونی | آذری | Azərbaycan Türkcəsi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| یک | بیر | Bir | اول/ابّل | بیراینجی | Birinci | اولی | بیراینجیسی | Birincisi |
| دو | ایکی | İki | دیّم | ایکیاینجی | İkinci | دومی | ایکیاینجیسی | İkincisi |
| سه | اوچ | Üç | سیّم | اوچاونجو | Üçüncü | سومی | اوچاونجوسو | Üçüncüsü |
| چار | دؤرد | Dörd | چاروم | دؤرداونجو | Dördüncü | چارومی | دؤرداونجوسو | Dördüncüsü |
| پنج | بئش | Beş | پنجوم | بئشاینجی | Beşinci | پنجومی | بئشاینجیسی | Beşincisi |
| شش | آلتی | Altı | شیشم | آلتیاینجی | Altıncı | شیشومی | آلتیاینجیسی | Altıncısı |
| هفت | یئددی | Yeddi | هفتوم | یئددیاینجی | Yeddinci | هفتومی | یئددیاینجیسی | Yeddincisi |
| هشت | سککیز | Səkkiz | هشتوم | سککیزاینجی | Səkkizinci | هشتومی | سککیزاینجیسی | Səkkizincisi |
| نه | دوققوز | Doqquz | نوهم | دوققوزاونجو | Doqquzuncu | نوهومی | دوققوزاونجوسو | Doqquzuncusu |
| ده | اون | On | دهوم | اوناونجو | Onuncu | دهومی | اوناونجوسو | Onuncusu |
| دوازده | اون ایکی | On iki | دوازدهم | اون ایکیاینجی | On ikinci | دوازدهومی | اون ایکیاینجیسی | On ikincisi |
| شونزده | اون آلتی | On altı | شونزدهم | اون آلتیاینجی | On altıncı | شونزدهومی | اون آلتیاینجیسی | On altıncısı |
| بیست | اییرمی | İyirmi | بیستم | اییرمیاینجی | İyirminci | بیستومی | اییرمیاینجیسی | İyirmincisi |
| سی | اوتوز | Otuz | سیئم | اوتوزاونجو | Otuzuncu | سیومی | اوتوزاونجوسو | Otuzuncusu |
| چل | قیرخ | Qırx | چلّم | قیرخاینجی | Qırxıncı | چلدم | قیرخاینجیسی | Qırxıncısı |
| پنجاه | اللی | Əlli | پنجاهوم | اللیاینجی | Əllinci | پنجاهومی | اللیاینجیسی | Əllincisi |
| شصت | آلتمیش | Altmış | شصتم | آلتمیشاینجی | Altmışıncı | شصتومی | آلتمیشاینجیسی | Altmışıncısı |
| هفتاد | یئتمیش | Yetmiş | هفتادم | یئتمیشاینجی | Yetmişinci | هفتادومی | یئتمیشاینجیسی | Yetmişincisi |
| هشتاد | سکسن | Səksən | هشتادم | سکسناینجی | Səksəninci | هشتادومی | سکسناینجیسی | Səksənincisi |
| نود | دوخسان | Doxsan | نودم | دوخساناینجی | Doxsanıncı | نودمی | دوخساناینجیسی | Doxsanıncısı |
| صد | یوز | Yüz | صدم | یوزاونجو | Yüzüncü | صدومی | یوزونجوسو | Yüzüncüsü |
| سیصد | اوچ یوز | Üç yüz | سیصدم | اوچ یوزاونجو | Üç yüzüncü | سیصدومی | اوچ یوزاونجوسو | Üç yüzüncüsü |
| هزار | مین | Min | هزاروم | میناینجی | Mininci | هزارومی | میناینجیسی | Minincisi |
بن بنویشت
[دچیین]- ↑ سایت رسمی آمار دولت گرجستان
- ↑ Wixman, Ronald. The Peoples of the USSR: An Ethnographic Handbook. (Armonk, New York: M. E. Sharpe, Inc, 1984) p. 11
- ↑ UCLA Language Materials
- ↑ سرواژهئون Turkish ,Azerbaijani ,Turkmen,Uzbek,Kazakh,https://web.archive.org/web/20071011180149/http://lmp.ucla.edu/Profile.aspx?menu=004&LangID=67
- ↑ دنیس سینیور-مجموعه زبونای اورال-آلتایی صفحه ۹۰
- ↑ Azerbaijani language, alphabets and pronunciation
- ↑ Ərəb əlifbasında Azərbaycan dilinin standart qaydaları
- ↑ تورکی
- ↑ کتاب درسی آذربایجان تورکجهسی برای مقطع ابتدائی در جمهوری آذربایجان / تالیف یحیی کریم اوو
- ↑ تورکجه اوخو کیتابی / مهدی عباسی – ارومیه 1383 - خودآموز
| آرغو |  | |
|---|---|---|
| اغور | ||
| اغوز | آذربایجونی • ایستامبولی ترکی • افشاری • اوروم • پچنک • تاتاری کریمه • تارکمونی • خراسانی ترکی • سالار • عثمانی • قشقایی • گاگاوز | |
| جنوب شرقی | ||
| شمال شرقی | ||
| قبچاق | آلتایی • اوروم • بارابا • باشقیر • تاتاری • قدیمی تاتاری • قبچاقی • قرقیزی • قرهقالپاقی • قزاقی • کاراچایی-بالکاری • کاراییم • کریمچاکی • کومان • نوقایی | |