مازرون

ویکی‌پدیا، آزادِ دانشنومه، جه
کپّل بیّن به: بگردستن، بخوندستن
مازرون
اتا تصویر مازرون جا
Mazeron
رسمی نوم
کشور ایران Flag of Iran.svg|
نیشتگاه ساری
قدیمی نامون تبرستون
اینترنتی سایت مازرون اوستاندای
مردم/جغرافی
جمیت 3،111،728
زوون تبری، فارسی


IranMazandaran.png

استان مازندران شومال ایران دله دره در کرانه‌ئون جنوب مازرون دریو هسته. مازرون اوستانون گلستون ، سمنون، تهرون (که باهم گتِ مازرون ره درست کاردنه ئو هرکادوم در سال های ۱۳۷۶، ۱۳۵۵، ۱۳۴۹ از مازرون جِدا بهینه) جا هم سامونه. ههمینتی در غرب وه اوستانون قزوین ئو گیلون جا بهیتنه. این اوستان اتا از پرجمعیت ترین مناطق از لحاظ تراکوم جمعیت و اتا از غنی ترین وشون از لحاظ منابع گوناگون زیرزمینی(زیربنه ای) هسته. 4 شهرستون موهم ئو پرجمعیت وه عبارتنه از: ساری ، آمل ،قائمشهر و بابل ،(که همه شون در ناحیه میونه-شرقی جا دارنه)و تونکابن که درقسمت غرب اوستان دره. مازرون به خاطر جوغرافیای سراسر موتنوع خادِش که شامل جلگه‌ئون، علفزار‌ون، بیشه‌ئون و هیرکانی جنگلون با صدها گونه گیاهی مونحصر به فرد در جهون هسته و او ئو هوائون گوناگون از سواحل شنی با پست‌ترین نوقطه, تا کوئستونای ناهموار ئو برف دپوشنیه البرز با داشتن اتا از هفت آتشفشون مئروف دونیا، کوه دماوند ، بشناسیه بهیه.

مازرون اقتصاد یکسره ونه پرنعمت طبیعت ره وابسته‌ هسته، که از راه کشاورزی ئو مواد غذایی با داشتن بالاترین تولید فرآورده‌ئون غذایی دریوئی در میون همه مناطق ایران ئو کشورون همسایه از جومله خاویار که در دونیا از لحاظ کیفیت بی نظیر هسته، مورد بهره برداری واقع وونه، همینتی صنعت توریسم، که هر سال بیش از 12میلیون موسافر مازرون دیدِن کانه.

تقسیمات جوغرافیایی[دچی‌ین]

مازرون اوستان ۲۲ تا شهرستون دارنه شامل آمِل ، بابِـل ، بابِلسر ، بهشهر ، تنکابن ، جویبار ، چالوس ، ساری ، سوادکوه ، سوادکوه شمالی ، عباس آباد ، فریدونکنار ، قائمشهر ، کلاردشت ، گلوگاه ، محمودآباد ، میاندورود ، نور ، نوشهر و نکا هسّه. مردمون مازرون به زوون مازرونی و پارسی گپ زنّه.




نیشته گا[دچی‌ین]

مازرون ره نیشته گا ساری هسته. که قدیمیترین شهر جنوب دریای مازرون هم هسته با وجود سه گنبدان قبر شاه فریدون ،سلم تور و ایرج بنچه در تاریخ ایران دارنه


مازرون تاریخ[دچی‌ین]

گت بنویشت ره بخوندین: مازرون تاریخ

تبرستون قاجارون دوره دله

نوم مازرون جاگزین نوم تبرستون بهیه که پیش از اون زمون هم اتا کم به کار شیه. ولی در قرن 7هـ.ق. موغولئون حمله ی جا تبرستون نوم مازرون جا کلأ عوض بهیه. برای نوم مازرون معنیای خله زیادی حدس بزونه ولی اصلی‌ترین وشون بون ایندرائه که دین زرتشت دله دره وه نوم اتا از پنجتا گت خدائون زرتشتیون بیه ئو ماز + ایندرا به مئنی دژِ ایندرا هسته ئو از اونجه که ایندرا از خدائون جنگ و قدرت بیه اینتا سرزمین ره اسطورئون پر رمز ئو راز دونسته ئو قدرت مردمون وه ره چون زور دیوون خیال کاردنه ئو اینتا شاهنومه ی فردوسی دله مئلومه. بر پایه همین موضوع ملک الشوعراء بهار بیت زیر ره بَته:

ای دیو سپید پای در بند ای گنبد گیتی ای دماوند


مازندرون ره ِخَله وقت پیش تبرستون گاتِنه،تبر در زوون مازرونی کوه معنی دِنه ئو تبرستون هِم کوهستون.پیش از ورود آریاییون به ایران دِله مردمونی در این منطقه ساکن بینه که و شونه تاپور ئو و ِشونه سرزمین ره ِ تاپورستون گاتِنه که به مرور تبرستون بَهیه.

مازن در اوِستا به ناحیه‌ای گانِنه که بر کناره‌ی مازرون دریو قرار داشته ئو بعدها به مازرون مشهور بَهیه.مازرونی که رامشگرِ مازرونی هنگوم بَر ِسی ئَن به نزد کاووس توصیف هاکارده، بگذشته از زیاده‌روی‌ئون شاعرونه، با طبیعت کنونی این سرزمین هم همونندی دارنه:


به بربط چوبايست بر ساخت رود برآورد مازنــــدرانی ســـــرود
که مازنـــدران شــــاه را يـاد بـاد هميشه بر بــومــش آباد باد
که در بوستانش هميشه گُل است به کوه اندرون لاله و سنبل است
هوا خوش‌گوار و زميــــن پر نـــــــگار نه گرم و نه ســرد و هميشه بهار


از این رو تومبی بَهوّریم که مازرون بخشی از ایران‌زمین بی یه که شِه سِه شاهی داشته.

ابن اسفندیار گاته که، مازرون در اصل موزندرون بی یه یعنی سرزمین یا ولایت کوهِ موز ِ دِله، موز هِم اَتِ کوهِ نوم هَسته که از گیلان تا نواحی لار، قصران ئو جاجرم ایدامه پیدا کانده.

برخی از نویسندگون ماز ره ِ به‌معنی دربندها ئو دژون موستحکمی دونّنه که به‌دستور ایسپهبدمازیار،قارنِ ریکا در گذِرگائون ئو نوقاط سوق الجیشی کوهستون مازرون بِساتِنه ئو واژه‌ی مازرون ره ِ به‌معنی رشته‌ی مازون دِله دونه.

بعضی هِم گانه کلمه‌ی مازرون ره ِ از واژه‌ی مارد که اَتّا از قبایل مئروف نوم هَسته که اونجه ساکن بی نه، بَهی تِنه.اتّی جور هِم، یعنی سرزمین آمردون ئو جایی که آمردون اون‌جه سکونت داشتنه.

به‌هر حال تبرستون به تموم نواحی کوهستونی ئو زمینای پست ساحلی باته وونه، ولی واژه‌ی آمردون نواحی پست ساحلی که از دلتای سفیدرود تا جنوب شرقی مازرون دریو امتداد دارنه ره ِ گانه، تا اینکه به تموم نواحی کوهستونی ئو ساحلی مازرون باوِن.

کاتبون مازرون[دچی‌ین]

مازرون الآنی در درازی تاریخ ، شاهد وقایع ئو ایتیفاقات فراوون سیاسی، ایجتیمائی ئو فرنگی بیه. در اهمیت سرگوذشت وقایع تاریخی این اوستان، کافی هسته که بته بونه هیچ اتا از مناطق ایران به اندازه این خطّه، شاهد رویدادون تاریخی نینه.

به همین سبب هسته که نویسندگون ئو مورخون ایرانی ئو خارجی، فراز ئو نشیبون تاریخی این سرزمین ره در کتابونی بنویشنه. از آثار نویسندگون روسی درباره مازرون، تاریخ مازرون ئو استرآباد تالیف رابینو ، ئو از آثار نویسندگون مازرونی ، تاریخ طبرستون ئو رویان ئو مازندران تالیف میر ظهیرالدین مرعشی ئو تاریخ تبرستون بنویشته ابن اسفندیار ، ئو از آثار نویسندگون ایرانی، تاریخ تبرستون به کوشش اردشیر برزگر (تورک اصل موقیم مازرون) ئو مازرون از قدیمل ایوم تا به امروز، نوشته دوکتور ممّد مشکور ره بتومبی اسم بَوِریم. اما این که اسم مازرون از چه زمونی در این خطّه گپ دله دکته سر ایختیلاف وجود دارنه. بعضی از مورخون موعتقدنه از زمون ابن اسفندیار ، بجای تبرستون کلمه مازرون بکار بورده بیه عده‌ای هم تاریخ استیعمال کلمه مازرون ره از قرن چاروم هجری قمری به بعد دونه. [۱]

تاریخی جائون مازرون[دچی‌ین]

مازرون سلسله ئون زیاد ئو گت خادش وسـّه تا الآن خله دژ ئو کاخ داش بوئه ولی بخاطر رطوبت هوائ مازرون هسته که خله کم از این یادگارون بموندسه که اونایی که الآن درنه هم ویشته البرز کوهون طرف درنه. بعضی از موهمون وشون ره پائین رج هاکاردمی تا شما بخوندین:

شورچال گلوگاه[دچی‌ین]

این منطقه از جائون مسکونی قرون اوِّل ئو دیّـِم ایسلامی بیه ئو آثار باستونی فراوونی در دل تپه‌ئون وه جای بیتنه که موتأسفونه بخش قابل توجوهی، توسوط حفارون غیرموجاز، از دل خاک خارج بیه ئو از موزه‌ئون خارجی، سر در بیارده که نیازمند استقرار یگون حفاظت میراث فرنگی هسته.زمینون وه موتعلق به ساکنون کوپچی مله گلوگاه بیه ئو در فاصله کمی از ساحل دریو قرار بیته ئو مکونی سرسبز ئو بیسیار بدینی هسته که نیازمند سرمایه گوذاری ئو توجوه ویشتری هسته.

ایمامزاده عباس ساری[دچی‌ین]

در حاشیه شومالی ورودی شرقی شهر ساری واقع بیه ئو از نظر شیوه معماری، گونبد هرمی شکل و صندوق چوبی نفیس، اتا از بنائون معروف اوستان مازرون هسته. تاریخ بساته بَیِن وه ۸۹۷ هجری قمری هسته ئو سه امامزاده بنامئون عباس ؤ محمد ئو حسن ون دله قبر بیتنه.این بنا در منطقه‌ای به نوم آزادگله دره.

امامزاده یحیی ساری[دچی‌ین]

دوسط شهر ساری بنایی دره مخروطی شکل با بلندی 17 متر با صندوق چوبی نفیسی که ونه رو مامزاده یحیی بن موسی الكاظم (ع) شحسین بن موسی برادر و سكینه ونه کیجا؛ ولی یحیی بن میر قوام الدین هم اینجه دفن هسته====

برج لاجیم[دچی‌ین]

در جنوب شرقی زیراب در شرق جاده سوادکوه به قائمشهر در منطقه‌ای جنگلی ئو در کنار روستای لاجیم قرار بیته. این اثر میئماری ارزشمند موتعلق به قرن پنجوم هیجری هسته. آندره گدار باستون‌شیناس فرانسوی که در سنه ۱۹۳۳میلادی به بازدید برج لاجیم بموئه نویسنه: دله اسن حصار چند تل هسته که نشون دنه اسن قلعه در واقع شهر موستحکمی هسته این محل که در قلب گت جنگل ئو دور هنگامه شهرون واقع بهیه. موسلماً قرارگاه موهم اتا از سرکشون یا پناهگائ اوستووار اتا از شائون مخلوع بیه که به اومید بردگردستن وقت موساعد در اونجه بدور از آسیب خصم در امون داشته. شخصیت مدفون در برج (کیا ابوالخوارس شهریار) از خاندون باوندیون بیه که در فاصله سقوط سلسله باوندیون ابل ئو به قدرت برسین دباره خاندون باوندیون پس از ایشغال ناحیه آمل به دست قابوس ابن وشمگیر به منطقه کوئستونی لاجیم پناه بورده.

چشمه عیمارت بهشهر[دچی‌ین]

این بنا موتعلق به دوره صفویه‌هسته که در 2 طبقه ایحداث بهیه ئو در حال حاضر طبقه همکف ئو جزری از طبقه دَهُم باقی بموندسه در وسط عیمارتِ همکف شروء چشمه قرار دانه که او ونه جا 4طرف جه شونه ئو کم کم ه کل شهر رسنه.

برج آرامگائی ایمامزاده طاهر مطهر کجور[دچی‌ین]

این بنای آرامگائی واقع در روستای هزار خال بخش کجور در شهرستون نوشهر قرار دانه بنایی هسته 4 ضلعی با کتیبه‌ئون آجری ئو تزئینات که در سنه(۸۲۹) هـ. ق. به دست ملک کیومرث بن بیستون اوستندار بساته بیه.

قلعه ملک بهمن لاریجان[دچی‌ین]

این قلعه از گت قلعه‌ئون البرز هسته که در جاده هراز بخش لاریجان شهرستون آمل ئو موشرف به قریه شاهون دشت در 75 کیلومیتری جنوب آمل قرار دارنه این قلعه موتعلق به حکام پادوسبانیون هسته که در سنه (۴۵ الی ۱۰۰۵) هـ. ق. به رویان نور ئو کجور ئو رستمدار حکومت داشنه بنای قلعه بر روی صخره‌ای حدود ۲۲۰میتر بالاتر ازسطح اراضی شاهوندشت از لاشه سنگون گت ئو خورد ئو ملات گچ بساته بیه که بصورت طبقه طبقه ئو شامل اوتاقون ئو قسمتون موختلف ساختمونی هسته.

آرامگاه سه سید میر حیدر آملی[دچی‌ین]

این مکون مدفن ابولقاسم"ابولحسن رویانی ریکا هسته که در سده ششم ه ق فوت هاکارده، در طی قرون هشتوم ئو نوهم هجری قمری سه تن از سادات ئو عورفا در این محل مدفون بهینه که اتا از وشون علامه میر حیدر آملی هسته که از موتفکرون ئو مشاهیر شیعه بیه، بانی این مکون سید عزالدین بن سید بهاالدین آملی هسته. [۲]

نژاد[دچی‌ین]

گت بنویشت ره بخونین: تپورون
گت بنویشت ره بخونین: آمردون

مورخان و دانشمندان دوره‌های پیش از میلاد گاتِنه: ساکنان بومی مازندران مردها «آمردون» بی نه. آمردون مَردِمونی چادرنشین و کوچ‌گر بی نه و در سرزمینی زندگی کاردِنه که نیمه‌ی شومالی وه دشتی هموار بی یه، وِشونه نیمه‌ی جنوبیِ ولایت، جنگِلون انبوه داشته ئو کوهون سنگی که بگذِشتِن از اونجه خَله دشوار بی یه.زندگی آمردون در چمنزار‌ها، لای کهنسال ِ دار ئو شکاف سنگ‌ون پَلی ئو پناهگاه‌ئون دیگری ‌گِذِشته. وِشون در اثر نبرد مداوم با درندگون ئو حیوونای وحشی، روحیه‌ای خشن ئو تند ئو سرکش داشتِنه ئو آیین ویژه‌ای وِشون دِله برقرار بی یه.

در حدود 5000 سال پیش بی یه که، توده‌های گسترده‌ای از مردمان «هند ـ اروپایی» از شومال یعنی شِه سرزمین به سوی جنوب کوچ هاکاردِنه. از میون آریایون گروئی به سرزمین جنوب شرقی بَر ِسینه، «آریاییون هند» ئو گروئی به سمت هندوکش ئو گروئی «آریاهای ایرانی» به سوی فلات ایران سرازیر بَهینه.

سرزمین خوارزم ئو کرانه‌ی شرقی مازرون دریو ، ابلین منطقه‌ای بی یه که دسته‌ای از آریاییون ایرانی از خاک ورگانا «گرگان» بِگذِشتِنه ئو به‌سرزمین آمردون بَر ِسینه. طبیعت سرسبز، دار، جویبارون روان، پرندگون ئو حیوونائ گوناگون این سرزمین مورد پسند وِشون قرار بَهیته ئو اینتا منطقه دِله سِکونت اختیار هاکاردِنه. آریاییون که تازه دشت‌ِ دِله جا بَهیتِنه، با بومیان نِساتِنه ئو بین و ِشون نبرد سَر بَهیته، وِشون بَتونِستِنه بومیان رهِ به کوهستان‌ون شومالی ئو مغرب بَوِرِن. آریایون، آمردون رهِ بربر «گریزون» ئو تور «زمخت ئو خشن» ئو دوا «پیر ئو اهریمن» خوندستنه. چندی نگذِشته که هوایِ رِطوبت خَله بَی یه ئو بیماریون بومی هِم از سوی دیگر به آریاییون روآور بَهیه یه ئو تنبلی ئو بَمِردَن بر وِشون چیره بَی یه ئو اَی نَتونِسِتنه بدون همکاری ئو کایر بومیان در و ِشونه سرزمین بَموندن. اِتی بَی یه که نیاز به مَردِمونِ بومی خَله بَهیه، دست از درگیری با وِشون بکشینه ئو در جریان زندگی هاکاردِن، نوعی هم‌سازی ئو سازگاری فرنگ بومیون ئو آریاییون پدید بِمو ئو‌ یِواش یِواش با بگذِشتَنه زمون ئو آمیزش نژادی ئو بستگی خونی ئو خویشاوندی سرانجوم نژاد نوین آریا ـ آمردی پدید بِمو.

استرابون مَردِمونِ مازرونِ خَو ِر ‌نِویسِنه که :

«در بخش‌های شومالی رشته‌ی البرز نخست گل‌ها ئو کادوسی‌ها(اسلاف گیلکون ئو دیلمیون) ئو آمردون جای داشتِنه ئو در برخی از هیرکانیان ئو سپس گروه پارت‌ون زندگی ‌کاننّه ئو همه‌ی بخش‌های شومالی این منطقه بارآور هَسته. بخشی که بر شومال هَسته، این بخشی کوهستونی ئو سرد هَسته ئو جایگاه کوه‌نشینونی به‌نوم کادوسیا ئو آمردون ئو تپورون ئو کورتائو جز ایشان هَسته.»

در مازرون علاوه بر مردمانی که نژاد آریایی هَسِتنه، مردمونی هم دَرِنه که نژاد ترکمون ئو مغولئون دارنِه در سرزمین‌های گونبدکاووس ئو بندرترکمن ئو بندرگومیشان دِله ساکن بَهینه.

از اواخر حکومت ساسانی، اقوام ترکمون ئو موغولئون آسیای مرکزی، گروه گروه به‌نواحی شومال خراسون بِمونه ئو به مرور زمون قلمرو مراتع ییلاقی ئو قشلاقی شِه دامون ره ِ گوسترش هِدانه ئو به شهرون ایران نزدیک‌تر بَهینه ئو گروهی از و ِشون به زندگی روستایی ئو شهر نشینی روی بییاردِنه.

زوون ئو خط[دچی‌ین]

زوون: ویشته زوون مازرونی، ولی ویشتر مردمون مازرون با زوون پارسی هم آشنایی دارنه . در شرق اوستان تورکی ئو گورجی ئو در مناطق دیگه زوون ارمنی هم رواج دارنه.

ز ِوون مازرونی(تبری): بازمانده‌ی زوون ایرانیان قدیم «پارسی میونه» هَسته که نسبت به زوون فارسی ‌نو دیرتر ئو خَله کمتر تحت تاثیر ز ِوونای‌ بیگانه چون عئراب، مغولون ئو تاتار که مدتی ایرانِ دِله حکومت کاردِنه، قرار بَهیتِه.

تا سده‌ی 5 ه.ق والیان تبرستان به‌خط پهلوی بَنویشتِنه ئو سکه بَزونه. دو کتیبه که به خط پهلوی در رسکت واقع در ساری ئو گونبد لاجیم سوادکوه به‌دست بِمو مؤید اَمه نظر هَسته.لهجه مازنی از نزدیکیای رودسر در گیلون شروء بونه ئو تا نیشتنگاء اوستان گلستون ادامه دارنه ئو از جنوب هِم به مهدی شهر ئو سنگسر در اوستان سمنون ئو دماوند ، فیروزکوه ، قصران ئو... در اوستان تهران امتداد پیدا کانده.

اینتا رهِ هم بَو وِم که زِوون مازرونی با لهجه‌ئون گوناگون در این خطه متداول هَسته. علاوه بر وشون لهجه‌ئون گیلکی در غرب و لهجه‌ئون مهاجرون کرد، در شرق مازرون رواج دارنه. گویش‌های زوون مازرونی : رامسری ، تنکابنی ، چالوسی ، نوشهری ، نوری ، آملی ، محمودآبادی ، بابلی ، بابلسری ، سوادکوهی ، قائمشهری ، جویباری ، ساروی ، نکایی ، بهشهری ، گلوگاهی ، بندرگزی ، کردکوئی ، گرگانی ، کتولی ، الموتی ، طالقانی ، قصرانی ، دماوندی ، فیروزکوهی ، شهمیرزادی ، مهدی شهری،...

مازرون ِفرِنگ ئو رسوم[دچی‌ین]

مازندرونِ مردم دلیر، جنگجو و هوشیار ِنه. اهالی این سرزمین از دیرباز در کسب شناخت و آگاهی و دانش کوشا بی نه. مازندرانی‌ها در دوستی ثابت‌قدم و دربرابر گرفتاری‌ها سخت‌کوش و بی‌باک‌ِنه.

از دیرباز زنون با مردون برای اداره‌ی کارهای زندگانی خود کایر کاردِنه. اهالی مازندران به‌روشنایی و یا نور خورشید سوگند یاد کانه و گانه که:«به این آفتاب خسته» و یا «اجاق گرم» و «این سوی سلیمان قسم.» از آداب کهن این سرزمین که هزاران سال هَسته که هم‌چنان پابرجاست، گرامی‌داشتن نوروز و ‌تَش روشِن هاکاردن شب ‌چهارشنبه سوری، جشن فِردینه ماه شو، تیرماه سیزه شو، آبریزان، چله(یلدا) هَسته.

نیگارخنه[دچی‌ین]

وابسته جستارون[دچی‌ین]

اگه خانی ویشته بدونین ،اینان ره بخوندین:


  1. جوغرافیای تاریخی مازرون؛ ۱۳۸۰؛ ایسمائیل مهجوری
  2. ویکیپدیای پارسی




IranMazandaran.png اینتا بنویشته مازرون درباره هسته. ونه گت تر هکردن جا به ویکی‌پدیا کومک هکنین.