عاج ساحل
| بلند چکل | |
|---|---|
| جولترین نقطه |
گینه دریامونا (۰ متر)  |
| گتی |
۳۲۲٬۴۶۰ |
| ئو |
۱٫۴ |
| نیشتگا | |
|---|---|
| رسمی زوون(ون) | |
| جمعیت |
۱۸٬۳۷۳٬۰۶۰ |
| مرد | |
| زن | |
| شهری جمعیت | |
| روستایی جمعیت | |
| امید زندگی |
| حکومت نوع | |
|---|---|
| بالاترین مقوم | |
| حکومت رئیس | |
| موقننه قووه |
| بساتن |
استقلال |
|---|---|
| فرانسه جه |
| عدد |
|---|
| شاخص |
|---|
| پول واحد |
غربی آفریقای ِفرانک |
|---|---|
| مرکزی بانک | |
| أفزوده أرزش مالیات نرخ |
۱۸ |
| قانونی سند |
۲۱ |
| اینترنت کد | |
|---|---|
| دریایی شىناسایی إشماره |
619 |
| ایزو ۳۱۶۶–۱ آلفا-۲ |
CI |
| تٮلفون کُد |
۲۲۵ |
| رانندگی جهت | |
|---|---|
| قطار حرکت جهت | |
| وبسایت |
عاج ِساحل یا کوته د ایویره (Côte d'Ivoire) اتا کشور غربیآفریقا دله هسته. ونه نیشتنگا (=پایتخت) یاموسوکرو هسته؛ البته قبلاً آبیجان ونه نیشتنگا بییه. این کشور غنا، گینه، لیبریا، مالی و بورکینا فاسو جه همسامون هسته و جنوبوَری اطلس اوقیانوس جه وَر خانّه. اینتا کشور گتی ۳۲۲۴۶۳ کیلومترمترموربع هسه و ۵/۱۴ میلیون نفر جمعیت دارنه.
تاریخ و سیاست
[دچیین]قرن ۱۵ میلادی عاج ِساحل دله فرانسوی و پرتغالی تاجرون دَکلِستنه تا فیل عاج و برده پیدا هاکِنِن. پرتغال و فرانسه میون اتا استعماری رقابت ایجاد بیّه که فرانسه آخرسر سال ۱۸۴۲ موفق بیّه وه ره بَیره و سال ۱۸۹۳ عاج ِساحل اتا رسمی کولونی بیّه. عاج ِساحل جهونی جنگ دوم په شهگردون (=خودمختار) بیّه و ۷ آگوست ۱۹۶۰ فرانسه جه اعلام استقلال هاکرده و سیوا بیّه.
سال ۱۹۵۹ عاج ساحل سهتا کشور دیگه، داهومی (= بنین)، نیجر و بورکینا فاسو جه اتا اقتصادی اتحادیه بساتنه که بعداً دیگه کشورون هم وشون دله ایضافه بَیینه. استقلال زمون جه تا سال ۱۹۹۳، فلیکس هوفوئه[۷] عاج ِساحل ِرئیس جمهور بییه و سال ۱۹۹۳ هوفوئه بمرده. سپتامبر ۱۹۹۸ هنری کنان بدیه[۸] که رییسجمهور بییه، تصمیم بَییته شه ریاست ِدوره ره ویشته هاکنه که شـَر راس بیّه.
دسامبر ۱۹۹۹ کنان بدیهی ِحکومِت ره اتا نظامی کودتا جه روبر گوی[۹] رقِدبدا. وه ره خارج و داخل جه مِزراب بییشتنه و گوی قبول هاکرده سال ۲۰۰۰ اتا آزاد و دموکراتیک رفراندوم بییله. ۲۶ اکتبر سال ۲۰۰۰، لورن گباگبو[۱۰] نزدیک ۶۰ ٪ آرا جه رئیس جمهور بیه و روبرت گوی فقط ۳۲ ٪ رای بیارده.
این انتخابات دله اتا اپوزیسیون ِحزب، آلاسان اوتارا نوم[۱۱]، ره اجازه نِدانه شرکِت هاکنه و این مسئله دلهیی جنگ پیش بیارده. روبرت گوی خاسته کشور ِوزیر کومِک جه دِباره کودتا هاکنه که موفق نیّه. اتا صلحنومه ۲۵ ژانویهٔ ۲۰۰۳ فرانسهی ِوساطت جه امضا بیه که دولت متعهد بیّه شورشیون ره قدرت دله سهیم هاکنه ولی رییسجمهور ِطرفدارون این نتیجه ره قبول نکاردنه و تظاهرات راه دِمبدانه. ژوئیه ۲۰۰۳ رسماً اعلام بیه که جنگ تموم بیه ولی سال ۲۰۰۴ اسلامی شورشیون شمالی مناطق ره شه وسّه بَییتنه.
نوامبر ۲۰۰۴ دلهیی جنگ دِباره شروع بیّه و مه ۲۰۰۵ مذاکرات شروع بیینه و امنیت شورا گباگبو جه بخاسته قدرت سَر باقی بمونده و رأیگیری نییله. مارس ۲۰۰۷ درگیریها تموم بَیینه و دولت شورشیون جه توافق هاکرده. ۴ آوریل ۲۰۰۷ شورشیون ِرهبر، گیوم سورو[۱۲] نخستوزیر بیه و کشور آروم بیّه ولی هنتا شمال شورشیون دَس په کَته.
مردمون
[دچیین]این کشور جمعیت ۱۸٬۳۷۳٬۰۶۰ نفر هسته که ۳۵ تا ۴۰ درصد مسلمون و ۲۰ تا ۳۰ درصد مسیحیت پهروو هستنه و بقیه بومی دین دارنه. این کشور رسمی زوون فرانسوی هسته و فرانکوفونی دله دره.
تقسیمات
[دچیین]عاج ِساحل ۱۹ استان دانه:
- آگنبی (Agneby)
- بافینگ (Bafing)
- ساساندرای سفلی (Bas-Sassandra)
- دنگوئله (Denguele)
- دیکس هویت مونتانس (Dix-Huit Montagnes)
- فروماگر (Fromager)
- شمالی ساساندرای (Haut-Sassandra)
- لاکز (Lacs)
- لاگونز (Lagunes)
- ماراهوئه (Marahoue)
- شمالی کاوالی (Moyen-Cavally)
- شمالی کوموئه (Moyen-Comoe)
- انزی کوموئه (N'zi-Comoe)
- ساوانز (Savanes)
- جنوبی بانداما (Sud-Bandama)
- جنوبی کوموئه (Sud-Comoe)
- واله دو بانداما (Vallee du Bandama)
- وورودوگو (Worodougou)
- زانزان (Zanzan)
بن بنویشت
[دچیین]- ↑ ونه نوم اینجه بمو: اتنولوگ. شناسۀ اتنولوگ: fra. ناشر: SIL Global. اثر یا نومِ زوون: انگلیسی. شاپا: 1946-9675.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 ناشر: World Bank Open Data. هارشیین تاریخ: ۱۰ اکتبر ۲۰۲۴.
- ↑ "یونسکو. موسسه آماری".
- ↑ مرجع لینک: https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI.
- ↑ "Human Development Report". برنامه عمران ملل متحد. ۲۰۲۲.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ مرجع لینک: http://chartsbin.com/view/edr. نشانی بایگانی: https://web.archive.org/web/20181225111225/http://chartsbin.com/view/edr. تاریخ بایگانی: ۲۵ دسامبر ۲۰۱۸.
- ↑ Felix Houphouet
- ↑ Henry Konan Bedie
- ↑ Gen. Robert Guei
- ↑ Laurent Gbagbo
- ↑ Alassane Ouattara
- ↑ Guillaume Soro
منابع
[دچیین] |
ویکی تلمبار دله بتونّی پروندهئونی که عاج ساحل خَوری دَره ره پیدا هاکنین. |
آفریقای ِکشورون و متعلقات | ||
|---|---|---|
| مستقل کشورون | الجزایر · آنگولا · بنین · بوتسوانا · بورکینافاسو · بوروندی · کامرون · کیپ ورد · مرکزی آفریقا · چاد · کومور · کنگو برازاویل · کنگو کینشاسا · عاج ساحل · جیبوتی · مصر · اوستوایی گینه · اریتره · اتیوپی · فرانسه (مایوت · ریونیون) · گابون · گامبیا · غنا · گینه · بیسائو گینه · ایتالیا (پنتلریا) · کنیا · لسوتو · لیبریا · لیبی · ماداگاسکار · مالاوی · مالی · موریتانی · موریس · مراکش · موزامبیک · نامیبیا · نیجر · نیجریه · پرتغال (مادیرا) · رواندا · سائوتومه و پرنسیب · سنگال · سیشل · سیرالئون · سومالی · جنوبی آفریقا · اسپانیا (قناری جزایر · سبته · ملیله · پلاساس د سبرانیا) · سودان · جنوبی سودان · سوازیلند · توگو · تانزانیا · اوگاندا · یمن (سقطرا) · زامبیا · زیمبابوه | .svg) |
| کمرسمیت کشورون | ||
| متعلقات | ||
| بیحکومِت جائون | ||
آفریقا اتحادیهی ِاعضا | ||
|---|---|---|
آنگولا • اتیوپی • اریتره • الجزایر • اوستوایی گینه • اوگاندا • بوروندی • بنین • بوتسوانا • بورکینافاسو • بیسائو گینه • تانزانیا • توگو • تونس • جنوبی آفریقا • جنوبی سودان • جیبوتی • چاد • روآندا • زامبیا • زیمبابوه • سائوتومه و پرینسیب • سنگال • سودان • سومالی • سیشل • سیرالئون • سوازیلند • صحرا • عاج ساحل • غنا • کامرون • کنگو برازاویل • کنگو دموکراتیک جمهوری • کنیا • کومور • کیپ ورد • گابون • گامبیا • گینه • لسوتو • لیبریا • لیبی • ماداگاسکار • مالاوی • مالی • مراکش • مصر • موریتانی • موریس • موزامبیک • میونی آفریقا • نامیبیا • نیجر • نیجریه |  | |