سودان

سودان

جمهورية السودان  (عربی)

ملّی شعار:

«پیروزی اَمه شِنه»

ملّی سرود:

اما خدا و وطن ِسربازِمی

جوغرافی

بلند چکل	دریبا (کالدرا) (۳٬۰۴۲ متر)
جول‌ترین نقطه	سرخ دریا (۰ متر)
گتی	۱۸۸۶۰۶۸
ئو	۶

جمعیت

نیشتگا	خرطوم
رسمی زوون	عربی — انگلیسی
جمعیت	۳۰٬۸۹۴٬۰۰۰
مرد	۲۱٬۶۰۷٬۶۴۲ (۲۰۱۹) — ۲۲٬۲۰۹٬۴۳۳ (۲۰۲۰) — ۲۲٬۸۱۴٬۷۱۹ (۲۰۲۱) — ۲۳٬۴۲۰٬۰۰۵ (۲۰۲۲)
زن	۲۱٬۶۲۴٬۴۵۱ (۲۰۱۹) — ۲۲٬۲۳۱٬۰۵۳ (۲۰۲۰) — ۲۲٬۸۴۲٬۴۸۲ (۲۰۲۱) — ۲۳٬۴۵۴٬۱۹۸ (۲۰۲۲)
شهری جمعیت	۱۵٬۱۰۳٬۵۶۴ (۲۰۱۹) — ۱۵٬۶۶۶٬۶۰۵ (۲۰۲۰) — ۱۶٬۲۵۰٬۷۶۸ (۲۰۲۱) — ۱۶٬۸۵۴٬۰۸۹ (۲۰۲۲)
روستایی جمعیت	۲۸٬۱۲۸٬۵۲۹ (۲۰۱۹) — ۲۸٬۷۷۳٬۸۸۱ (۲۰۲۰) — ۲۹٬۴۰۶٬۴۳۴ (۲۰۲۱) — ۳۰٬۰۲۰٬۱۱۵ (۲۰۲۲)
امید زندگی	۶۶ (۲۰۲۲)

نٮظام

حکومت نوع	جمهوری
بالاترین مقوم	عبدالفتاح البرهان (۲۰۱۹ – )
حکومت رئیس	عبدالله حمدوک (۲۰۱۹ – )
موقننه قووه	National Legislature

دکته إتفاقون

بساتن	خودکفایی
مصر و بریتانیا جه	۱ ژانویه ۱۹۵۶؛ ۱۰ دی ۱۳۳۴

جینی ضریب

عدد	۳۴٫۲ (۲۰۱۴)

إنسانی توسعه شاخص

شاخص	۰٫۵۰۸ (۲۰۲۱)
بیکاری نرخ	۱۵ (۲۰۱۴)

إقتٮصاد

پول واحد	پوند
مرکزی بانک	Bank of Sudan
أفزوده أرزش مالیات نرخ	۱۷
قانونی سند	۱۸

نمادون

اینترنت کد	sd.
دریایی شىناسایی إشماره	662
ایزو ۳۱۶۶–۱ آلفا-۲	SD
تیلفون کد	۲۴۹

دیگه چیون

رانندگی جهت	راست
وبسایت	sudan.gov.sd

سودان اتا کشور هسته که آفریقای ِشمال‌شرقی دله دَره و ونه نیشتنگا خرطوم هسته. سودان ۳۰ میلیون و ۸۹۴ میلیون نفر جمعیت دانه، ونه پول ِیکا پوند هسته. بیش از ۹۷ درصد این کشور دله مسلمون هستنه. پیش از سال ۲۰۰۵ عربیسودان ِتنها رسمی زوون بی‌یه و اسا انگلیسی هم این مقوم ره دانّه.

تا سال ۲۰۱۱ این کشور آفریقا و عربی کشورون ِمیون، گت‌ترین کشور بی‌یه ولی این سال گادِر جنوبی سودان اتا سِوا کشور بَیی‌یه و این دِتا مقوم ره سودان از دس هِدائه.

تاریخ

توپوگرافیک نقشه

سودان نوم عربی زوون جه انه که وه ره گتنه «بلاد السودان» یعنن «سیو آدمونِ مِلک». سودانِ گتِ شهر و نیشتگا، «خارطوم» هسته که کهو نیل و اسپه نیل اینجه هئی جه رسنه و سودانِ تجارت و دولتِ مرکز اینجه بنه هایته. قدیم‌تاسا سودانِ منطقه جایی بی‌یه که آفریقایی و مدیترانه‌ای فرهنگون هئی جه رسینه. سودانِ شمال عربی و اسلامی فرهنگ غالب بیّه ولی ونه جنوب وَری آفریقایی فرهنگ باقی بمونسته.

سودان عربی دله سیوئون ِسرزمین معنی ره دِنه. سودان سال ۱۹۵۶ شه استقلال ره بریتانیا جه اعلام هاکرده. این کشوور دله همیشه دله‌یی جنگ (= جنگ داخلی) وجود داشته. خله حکومتون سعی هاکردنه اسلام ره سفت-سخت بیرن که سودان دله اتحاد بساجن و اینتی وحدت بووشه ولی جنوبی مردم مخالفت کردنه و ات‌که سکولاریسم طرفدارون هم وشون پشت درإمونه. میون ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۲ میلادی اینتا مملکت جنگ داشتنه و ویشته جنوب جنگ بی‌یه و شمال ره هم چک گیته. ۱۹۷۲ سال دله آدیس آبابا دله اتا پیمون بنویشتنه که جنگ ره درست هاکنن و تا ۱۹۸۳ صلح بی‌یه ولی اَی جنوب مردم که وَشنی دئینه، شورش هاکردنه. تا ۲۰۰۵ جنگ دمباله داشته و شمالِ اسلامی دولتون دست برنمو که جنوب ره یک‌دست هاکنن و این سال اتا پیمون بنویشتنه که قرار بیّه جنوب اتا شه‌گردون حکومت دارن و شیش سال دیگر، اتا رفراندوم بلن که سیوا کشور بوون یا نا. این‌طرزی بیّه که ۲۰۱۱ سال دله جنوبی سودان کشور رسماً سیوا بیّه. سودان دِ تیکه بیّن هم جنگ ره درست نکرده. حسن عمرالبشیر حکومت که دِپاته، ونه فرماندهون هئی سر-تِک ره جونه که کمین گروه حکومت ره شه میس بَیرن.

مردمون

مسلمانان ۹۷ درصد، و ۳ درصد باقی ره آنیمیست و مسیحیون و قبطی‌ئون تشکیل دنّه. سودان مسلمون‌ها اکثراً مالکی‌مذهب و هستنه و این کشور دله تشیع و تصوف هم په‌روونی دانّه.

سودان مردم ویشته مسلمون هستنه و اکثراً اهل تسنن هستنه ولی وشون طریقت هئی جه فرق-فصل دارنه. قادریه طریقت دره که قرن شونزهم میلادی جه اونجه تنک بیّه و خاورمیونه جه ریشه گیرنه. خاتمیه یا میرغانیه هم دره که قرن نوزهم همون سودان دله محمد عثمان المیرغانی وه ره بنا هاکرده و ویشترین طرفدار ره دارنه. مهدیه هم اتی طریقت هسته که گنّه وشون رهبر مصر و عثمانی جه جنگ دکت بی‌یه و ۱۸۸۴ تا ۱۸۹۸ سودان ره اتا مستقل مملکت دسوری اداره کرده و شه‌خِد ره مهدی معرفی کرده. زمونی که بریتانیا بمو و سودان ره بیته و حتا زمونی که سودان اَی دِباره سیوا کشور بیّه، مهدیه طرفدارون سیاست دله مهم و اساسی نقش داشتنه و تا ۱۹۹۸ سال حکومت ره گاردنینه.

تقسیمات

     شمالی و مرکزی ایالات      دارفور      شرقی سودان      ابیه      جنوبی کردفان و کئو نیل

سرخ دریا - بورتسودان جزیره - ود مدنی جنوبی دارفور - نیالا جنوبی کردفان - کادوقلی خرطوم - خارطوم سِنار - سنجه شمالی دارفور - فاشر شمالی کردفان - ابیض

شمالیه - دنقلا غربی دارفور - جنینه قضارف - قضارف کسلا - کسلا نیل - دامر اسپه نیل - ربک کئو نیل - دمازین