ویکی‌پدیا:هفتگی بنویشته

ویکی‌پدیا، آزادِ دانشنومه، جه
دله راه:
وپ:هب

این صفحه جه بنشنه اتا هفته وسّه، یَتّا بنویشته ره بی‌یشتن گت صفحه درون. هرچنتا بنویشته که شمه دِل ونه ره بتونّی کاندید هاکنین که هفته‌ئون مختلف دله، بوره گتِ صفحه دله.

  • اسا سالِ ۲۳اُمین هفته هسته و این صَوه هچکی جدیدِ مقاله کاندید نکارده و همینسه اتا قدیمی مقاله ره گت صفحه دله وینّی. تونّی اونچی اسا گت صفحه دله بدی‌وونه ره شابلون:هفتگی بنویشته دله هارشین. شما تونّی این لینک سر کلیک هاکنین و اتا جدید مقاله‌ی خلاصه ره ونه دله قرار هادین تا فوراً گت صفحه دله نمایش هدا بوو.

شرایط[دچی‌ین]

مقاله‌ئونی که تونّه اینجه کاندید بوون که شرایط زیر ره دارن:

  • تا جایی که امکان دارنه، جدیدبسات بائن و جدید مقاله‌ئون لیست دله دوون. یا این که اگه قدیمی هستنه، جدیداً ونه متن ره گت‌ته هاکرد بائین.
  • وپ:مازرونی‌نویسی ره رعایت هاکرد بائن و املایی-انشایی اشکال ندارن.
  • خله پچیک و کِتا نوون و حداقل پنج-شیش جمله بوّن.
  • موضوع محدودیتی ندارنه ولی اگه کسی اتا هفته‌ی کاندید جه مخالفتی دارنه، تونده این صفحه گپ دله شه اعتراض ره اعلام هاکنه تا اون کاندید ره حذف هاکنیم.

بنویشته نومزه هاکردن ِمراحل[دچی‌ین]

این مراحل ونه انجام بوو تا شمه مقاله‌ی خلاصه بوره گت صفحه درون:

  1. ونه اتا مقاله که تازه‌بسات بائه ره انتخاب هاکنین و ونجه اتا خلاصه‌بیی متن ره کپی هاکنین.
  2. اتا سِرخ لینک، که رجه درون دره، سَر کلیک هاکنین تا دچی‌ین ِصفحه دیار بوو و اونجه شه کپی‌هاکرد خلاصه ره پیست هاکنین.
  3. آخرین خط این شابلون ره قرار هادین: {{هب/تلمبار|}} و بعد | شه مقاله عنوان ره بنویسین. مثلاً {{هب/تلمبار|اسپهبد خورشید}}
  4. همه هفته‌ئون دِشنبه‌ها بنویشته‌ای که اون هفته وسّه کاندید هاکردنی، گتِ صفحه دله سِراق‌هِدا وانه و حداقل یک هفته اونجه دَره.

امسال ِکاندیدبَیی بنویشته‌ئون[دچی‌ین]

هفته خلاصه متن
۳
اندونزی استان‌های نقشه

اندونزی أتا کشور هسه که آسیا شرقی‌جنوب و آروم اوقیانوس میون دره. اینتا کشور کول دله أتا جزیره‌ای کشور هسه. اندونزی ۱۳۶۷۷تا جزیره جا درس بونه و مجمع‌الجزایر هسته و ۳۳ استان دانّه. اینتا کشور استوای خط سر کته و ونه بلندی یک‌هشتم دنیای محیط قایده هسته. ونه گت جزایر سوماترا، جاوه، بورنئو، سولاسی، پچیک سوندای، ملوک و نو گينه هستنه.

این کشور آسئان اتحادیه دله عضو هسته و ویشترین جمیعت ره آسیای جنوب‌شرقی کشورون دله دارنه. ونه جمیعت چارومین رتبه ره دنیا دله دارنه. سال ۲۰۲۳ حدود ۲۷۹ میلیون نفر آدم اونجه زندگی کنه. جاکارتا اندونزی ِنیشتگا (=پایتخت) هسته که جاوه دله قرار دارنه.

این کشور قدیم اتا تجاری امپراتوری بی‌یه که چینی‌ها و مسلمون‌ها جه دریویی تجارت کرده. استعمار دوره، این مجمع‌الجزایر هلند کولونی بی‌یه و ونه نوم ره خله توم هلند شرقی هند گاتنه. زمونی که جاپون این جزایر ره جهونی جنگ دوم دله بیته، اندونزیایی‌شون اتا داوطلب ارتش بساتنه و وقتی جنگ تموم بیّه، هلند جه سیواخاهی هاکردنه و هلندی‌شون ره راقاضی دمبدانه که اتا مستقل کشور بساجن.

اندونزی تاریخ دله احمد سوکارنو و محمد سوهارتو ویشترین ریاست جمهوری داشتنه. سوکارنو کشورِ مؤسس بشناسی وونه که اندونزیِ ملی هویت ره بساته. سوهارتو هم این کشور اقتیصاد ره بتتر هاکرده و دست‌راستی سیاستون ره اندونزی دله په هایته. سوهارتو بورده په، اندونزی دله پارلمون و ریاست جمهوری جه اتا دموکراتیک جمهوری دارننه.

اندونزی مردم نژادون و زوون‌های مختلف دارنه و این کشورِ ویشترین جمیعت ره مالنزیایی‌تبارون دارنه. اندونزیایی زوون وشون رسمی زوون هسته که کشور دله ویشته تونّه ونجه گپ بزنن.
Symbol support vote.svg دمباله Symbol star2-fa.svg تلمبار Symbol unsupport star green.svg دچی‌ین

۶
سوییس پرچم

سوییس اتا کشور ِنوم هسته که اروپای غربی منطقه دله دَره و شمال جه آلمان، شرق جه اتریش و لیختن‌اشتاین، جنوب جه ایتالیا و غرب جه فرانسه جه سامون دانّه. این کشور جمعیت ۷٫۵ میلیون نفره. سوئیس کشوری هسته که ونه حکومِت کنفدرال ِجمهوریه و ۲۶تا شهرستون دانه که وشون نوم ره «کانتون» گننه و هرکمین سِوا-سِوا اداره وانّه. سوئیس نیشتنگا (=پایتخت) نوم برن هسته و ونه اقتٮصادی قطبون دِتا شهر ِژنو و زوریخ هستنه. سوئیس ثروتمندترین کشورون جه هسته و ونه مردم میونگین نفری ۳۹٬۰۰۰ دلار درآمد دارنه. سوییس ِکشور چن‌زوونه هسته و ونه دله چارتا رسمی زوون ِآلمانی، فرانسوی، ایتالیایی و رومانش دره. ونه مردمِ سنتی مذهب هم یک‌دست نی‌یه و اتی کاتولیک و اتی دیگر پروتستان هستنه.

سلتیون اولین کسایی بینه که سوییس دله دَیینه. اتا تیره وشون جه که هلوتیا نوم داشتنه پیش از رومیون سوئیس دله دَیینه و ژورا و آلپ ِکوهون دله زندگی کاردنه و اونجه ره هلوتیا نومِستنه. هلوتیا ره سال ۵۸ پیش از میلاد ژولیوس سزار بَییته. قرن پنجم میلادی ژرمنون این سرزمین دله بمونه و روخنه‌ئون پَلی سِره بِساتنه. ژرمنون و بورگون و فرانکون چنتا مستقل ِجامعه تشکیل هِدانه. وشون سال ۶۳۹ میلادی اتا دولِت بساتنه که بعداً ونه نوم فرانسه بَیّه. قرن نهم گادِر سوابیا و بورگوندیون همدیگه سِوا بَیینه و سال ۱۰۳۳ روم مقدس امپراتوری وشون ره دِباره اتا متحد منطقه هاکِرده. منطقه‌ی ِحکومت قرن سیزَّهم کنت‌ها و خاندان‌ها (هابزبورگ دستوری) و محلی حاکمون میون رَسِد بیّه. سال ۱۲۹۱ سه‌تا پچیک ِشهر، اوری و شوییز و آنتروالدن نومی، اتا اتحادیه بساتنه که کم‌کم گت‌ته بیّه و سوئیس ِکنفدراسیون ره تشکیل هدا. این شهرها که هرکمین سیوا-سیوا اداره بینه، ات‌که بگذشته په، تصمیم بیتنه که شه خارجی مسائل وسّه هم‌نظر بوون و جنگ‌ها دله بی‌طرفی پیش بَیرن.

سوئیس دِنیا دله بی‌طرفی جه معروف هسته. این کشور سال ۱۸۱۵ تاسا هیچ جنگ دله شرکت نَکرده. همینسه خله از بین‌المللی سازمان‌ها، سرخ صلیب و جهونی تجارت سازمان واری، ونه دله دَرنه. متحد ملل سازمان هم دِتا شعبه اروپا دله دانّه که اتا همین ژنو دَرون دَره. سوئیس ِملّی روز ۱ اوت ۱۲۹۱ هسته و این روز ره سوئیس دله ملی تعطیلات جزء هکردنه.


Symbol support vote.svg دمباله Symbol star2-fa.svg تلمبار Symbol unsupport star green.svg دچی‌ین

۱۰
فینیقیه نقشه

فینیقیه اتا باستانی منطقه نوم هسته که مدیترانه‌یِ شرقی‌وَر دیّه و اسا لبنان ِبنه و ات‌که سوریه و اسراییل سرزمین ره شامل وونه. فینیقیه جایی دیّه که تجاری راهون وه ره چک گیتنه و همینسه این منطقه جه خله گت‌گتِ تاجرون راست بینه و هزاره‌ی اول پیش از میلاد اونجه اتا مهمِ تمدن بیّه و فینیقی مردم حتا شینه مدیترانه‌ی دور-دور گردستنه و اونجه مستعمره شهر ساتنه. فینیقیه‌یِ مهم‌ترین شهرون بیبلوس، صیدا، صور و بروت بینه که هنتا لبنان دله درنه.

فینیقیه نوم اتا یونانی کلمه جه انه که Phoinix هسته و میّن نی‌یه خِدی فینیقی مردم هم این نوم ره استفاده کردنه یا نا. فینیقیه دله حکومت شهر-شهر وسّه فرق کرده و هر شهری اتا مستقل حکومت داشته و مردم هم شه ره شه شهرِ نوم جه معرفی کردنه. ات‌سری نومه کشف بیّه که پونزه قرن پیش از میلاد شنه و آکدی ِزوون جه مصر ِشاهون وسّه بنویشت بیّه؛ ونه دله فینیقی مردم ِسرزمین نوم ره کنعان گانه.

فینیقیه‌یِ شهرها دله گت‌گتِ خانواده‌ئون شاهی کردنه و هر شهری سیوا اداره بی‌یه و اینتی که میّن هسته، هیچ گدر اتا متحدِ فدراسیون وشون میون برقرار نیّه. بعضی گدر همساینون این شهرها ره گیتنه و شه قِد ره فینیقیه سر یشتنه. مصرِ چاردهمین سلسله قرن شونزهم پیش از میلاد بمو بینه بیلبوس ِشهر دله تجارت کردنه و کم‌کم این شهر ره بیتنه و اینتی شه نفوذ ره ویشته هاکردنه و تموم فینیقیه ره صاحاب بینه. ولی قرن چاردهم پیش از میلاد، اوضاع قارش-میش بیّه و مصریون این منطقه جه بریم هکتنه. قرن نهم پیش از میلاد اَی فینیقی شهرون ِاستقلال تهدید بیّه و آشور دولت وشون ره نهب بورده. آشوریون چن صوه فینیقیه یا ونه چنتا شر ره گیتنه و مردم وسّه خراج یشتنه. سال 538 پیش از میلاد هخامنشیون فینیقیه ره بیتنه و این منطقه ره انده داشتنه تا اسکندر مقدونی گدر دکته یونانی‌شون دست‌په. سال 64 پیش از میلاد هم رومی‌ها فینیقیه ره شه سوریه‌یِ استان دله جا هدانه. با این‌چنین، آرادوس و صیدا و صور شه محلی حکومت ره حفظ هکرد بینه.


Symbol support vote.svg دمباله Symbol star2-fa.svg تلمبار Symbol unsupport star green.svg دچی‌ین

۱۳
Socrate silenico.jpg

سُقراط یا سوکراتس (یونانی جه: Σωκράτης)‏ باستانی‌یونان ِگت فیلسوف بی‌یه که ونه زندگی، شخصیت و تفکرات خله غربی فلسفه سر تأثیر بی‌یشته. وه ۴۷۰ پیش از میلاد تا ۳۹۹ پیش از میلاد، آتن شهر دله دیّه.

سقراط وقتی زنده بی‌یه، وه ره آتن دله همه اشناسینه و ونه شخصیت شناسا بی‌یه. ونه گپ مردم میون خله اختلاف نظر بوجود یارده. آریستوفان شه اتا تیاتری داستان دله که سال ۴۲۳ پ.م بنویشته، ونه نوم ره یارنه. سقراط شه کتاب ننویشته که اسا ونه نوم ره دونیم یا ونه بنویشت باقی بموندست بوئه. در عوض، وه مـِیلس گیته و شه رفقون ِره گرد کرده و گپ زوئه و شه فکر ره دیگرون جه هم‌باز بی‌یه. ونه اصلی‌ترین شاگردون که ونجه نقل هاکردنه افلاطون و گزنفون بینه. این نقل‌ها دله سقراط ره اتا دونا و درستکار آدم سراق دنّه که شه نفس ره کنترل دارنه و خش-خش گپ زنده و آدمون ره راقاضی دمدنه.

سقراط اون گادر ویشترین معروفیت ره پیدا هاکرده که وه ره ۷۰ سالگی گدر دادگاه بکشینه و محاکمه دله هیئت‌منصفه ونه مرگ ره بخاستنه. وه این دادگاه دله شه جه دفاع هاکرده ولی رأی بیتنه و اکثریتِ نظر جا وه ره بکوشتنه. ونه دفاعیه خله صدا هاکرده و این داستان اروپایِ مردمونِ فکر ره قرن‌ها درگیر هاکرده و ونه تأثیر تموم دنیا دله دپیته.

سقراط شه دفاعیه دله گانه که آدمِ عقلی وقتی شروع وونه که متوجه بوو جهل دارنه. وه شه وسّه روش و متدولوژی دارنه و شه طرف مقابل ِاشکالات ره فهمنه و ونه رو یارنه. «سقراطی روش» یا «سقراط ریک هچی‌ین» روشی هسته که سقراط ونجه شه گپ ره پیش وَرده. وه شه ره نادون و احمق سراق دائه و گاته من ندومبه فلان‌چی جواب چچی‌ئه و سؤال هاپرسی‌ین جه طرف ره مجبور کارده که گپ-به-گپ پیش بوره و صحبت ِجهت ره اتی کشی‌یه که طرف ونه بخاستی جه برسه و متوجه بوو که شه حرف ره نقض هاکرده و دره اشتباه کانده. اینتی میّن وونه که سقراط شِفتکی اتا ژست بی‌یه ولی حقیقت، وه اتا حکیم بی‌یه.
Symbol support vote.svg دمباله Symbol star2-fa.svg تلمبار Symbol unsupport star green.svg دچی‌ین

۱۵
ایسلند پرچم

ایسلند ِجمهوری اروپای ِشمالی‌­ترین کشور هسته که شه اتا جزیروئه که اطلس اوقیانوس ِشمال دَره و شمالی قطب جه نزدیکه. ایسلند ِنیشتنگا (=پایتخت) و گت‌ترین شهر نوم ریکیاویک هسته و این کشور دله ۳۲۰ هزار نفر زندگی کانّه. این کشور ِپول ِیکا نوم کرون هسته و ونه رسمی زوون ایسلندی هسته که اتا نوردیک ِزوون هسته. این کشور ِ۹۳٫۳۶ درصد شه نژاد ره ایسلندی دونّه که اتی ژرمنی نژاد هسته. ایسلند ِمردِمون ِفرهنگ نوردیک ِکشورون جه نزدیکه. حدوداً ۸۸ درصد این کشور دله مسیحیت و پروتستان په‌روو هَستنه.

اولین آدِمونی که ایسلند دله ساکن بَیینه نروژ جه سال ۸۷۴ بمو بینه. اینگولفور آرنارسون، اتا نروژی بی‌یه که شه قبیله و تیر-طایفه ره شه هِمراه اینجه مستقر هاکِرده. اینتی بی‌یه که ایسلند ۱۲۶۲ تا ۱۹۱۸ نروژ ِسامون دله حیساب بی‌یه و این سال جه دانمارک وه ره شه سامون دله حیساب بیارده.

ایسلند دله قرن نوزَّهُم ناسیونالیسم خله بیّه و ۱ دسامبر سال ۱۹۱۸ این کشور دانمارک جه سِوا بیّه ولی وشون ِشاه ات نفر بی‌یه و اینتی هِدی جه مربوط بینه. جهونی جنگ دوم دله، هم‌اِتَنده رابطه هم دانمارک جه قطع بیّه و سال ۱۹۴۴ ایسلند دله جمهوری اعلام بیّه. دهه‌ئون ۱۹۵۰ و ۱۹۷۰ ایسلند چنبار بریتانیا جه ماهی‌گیری ِحق وسّه اختلاف پیدا هاکِرده و کاد جنگون (Cod wars) ره پیش بیارده که سه‌بار اتفاق دَکِتنه: اولین صوه ۱۹۵۸، دومین دفعه ۱۹۷۳-۱۹۷۲ و آخرین صوه ۱۹۷۶-۱۹۷۵.

ایسلند تا قرن بیستم جهون ِفقیرترین کشورون جه بی‌یه ولی جهونی جنگ دوم ِتموم بیّن په بتونِسته ماهی‌گیری و مارشال طرح کومِک جه رشد هاکِنه و تا دههٔ ۱۹۹۰ اتا پولدار ِکشور بیّه و حتی ونه کار اتجا بَرِسی‌یه که اِسا ونه انسانی توسعه‌ی شاخص اولین رُتبه ره دِنیا دله دانّه. ایسلند دله مالیات کم هَسته و بازارون آزادِنه.

ایسلند ِگَتی ۱۰۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع هسته و ونه جمعیت ویشته جنوب‌غرب دله دَرنه. این کشور ات‌خله فعّال ِآتشفشون دانّه و همینسه اونجه زمین‌گرمایی ِانرژی جه خله استفاده کانّه. ایسلند کم‌جمعیت‌ترین کشوری هسته که ناتو دله دَره و تنها عضوی هسته که دائمی ارتش ندانّه. ایسلند ِکشور هَنتا اروپا اتحادیه دله دَنی‌یه ولی شینگتن ِاتحاد دله دَره.
Symbol support vote.svg دمباله Symbol star2-fa.svg تلمبار Symbol unsupport star green.svg دچی‌ین

۱۷ مارشال پلن یا مارشالِ طرح (انگلیسی جه: Marshall Plan) که ونه رسمی نوم اروپایِ بازیابیِ برنومه (ERP) بی‌یه، اتا پروژه بی‌یه که آمریکای متحد ایالات اجرا هکرده تا هیوده‌تا اروپایی کشور اقتصاد ره از نو بساجه. این پروژه‌یِ هدف این بی‌یه که اروپایِ غربی و جنوبی کشورون بتونن شه شرایط ره باثبات هاکنن تا شه دموکراتیکِ نهادها ره حفظ دارن.

کشورونی که مارشال پلن جه پول بیتنه. قرمز ستون سراق دِنه که هرکمین چنده پول گیتنه.

آمریکایِ سیاستمدارون ترسینه که جهونی جنگ دوم ِعواقب باعث بوو که فقر، بیکاری و مهاجرت انده زیاد بوون که غربی اروپایِ مردم کمونیسم جه دِل دَوِندِن. ۵ ژوئن ۱۹۴۷، آمریکایِ خارجه‌یِ وزیر، جورج سی. مارشال، بورده هاروارد دانشگاه دله شه طرح خَوِری گپ بزو و این طرح جا صحبت هاکرده: «حقیقت که اروپایی‌شون تا سه یا چار سال آینده انده خله کمبود دارنه و ام‌جه خِراک و کشاورزی محصولات ونه بَیرن که نتونّه ونه پول ره هادن. اسا یا ونه وشون ره ویشته کومِک هکردن یا ونه اقتصادی و اجتماعی عواقب ره هارشی‌ین. که سیاسی رِقِد دپاتن ره باعث وونه که خله نخاش هسته»

۳ آوریل ۱۹۴۸ هری ترومن، آمریکای رییس‌جمهور، اینتا طرح راقاضی دکته و وه ره قانون هاکرده. اینتی بیّه که اتا کمیته بساتنه که اروپایی کشورونِ اقتصاد ره کومِک هاکنن. اوائل آمریکا خاسته که این طرح جا تموم اروپایی‌ئون ره کومک هاده ولی شوروی شه ره کنار بکشی‌یه و اَی شه متحدِ کشورون ره هم مزراب دینگوئه که پول قبول نکانن. همینسه کشورونی که کمونیستی نئینه مارشال طرح جه پول گیتنه.
Symbol support vote.svg دمباله Symbol star2-fa.svg تلمبار Symbol unsupport star green.svg دچی‌ین

۱۹
دیلمی سرباز

مرداویج کسی بی‌یه زیاریون ِسلسله ره قرن چاروم هجری بساته. مرداویج انده شه لشکر ره گیته و این‌سی-اون‌سی ره حمله کِرده که جرجان، قومس، تبرستون، دیلم، گیلان، قزوین، ری، اصفهان و خوزستان ره بیته و شه خِد ره شاهنشاه بنومسته.

مرداویج هَروسِندان بن تیرداد ِخار-زا بی‌یه که گیلان دله اتا اشرافی خانواده بینه و شه تبار ره ات‌جور ساسانیون جه رسنینه. مرداویج و ونه دایی اوائل تبرستون علویون لشکر دله عضو بئینه و اینتی مرداویج نظامی‌کری دله قِد پیدا هاکرده و علویون لشکر دله و ات‌گال سامانیون ِارتش دله معروف بیّه. زمونی برسی‌یه که علویون دله اختلاف دکته و وشونِ حاکم، داعی حسن بن قاسم، مرداویجِ دایی ره بکوشته و دیلمیون شورش هکردنه. دیلمی قبایل اسفار بن شیرویه پرچم بِن جمع بینه و اسفار داعی ره کنار بزوئه و این گدر اسفارِ دستور جه، مرداویج شه دایی ِانتقام ره بیته و داعی حسن بن قاسم ره بکوشته. ات‌گال بگذشته، مرداویج و محمد بن مسافر و ماکان بن کاکی متحد بینه که اسفار دیم-به-دیم دربئن. مرداویج این میونه بقیه جه قوی‌ته بیّه و اسفار ره بکوشته و ونه جا ره بیته. سال ۳۱۹ هجری مرداویج همدان ره لشکر بکشی‌یه و خوزستان و اصفهان وَری بورده و اون‌جاهان ره هم فتح هاکرده.

مرداویج خله عباسیون خلافت جه جَری بی‌یه و بد داشته و خاسته ساسانیون ِسامون ره ایران دله اَی وجود بیاره ولی ات‌که مجبور بیّه که خلیفه جه اطاعت هاکنه. مرداویج اواخر اتا نومه ابن وُهبان وسّه بنویشته که سِراق دِنه وه خاسته بغداد ره بَیره و بوره تیسفون ِرقد بورده شهر ره نوساجی هاکنه. مرداویج همیشک ایرانی و دیلمی سربازون ره شه ترک و عرب سربازون جه بتتر دونسته و همینسه ترکون ونجه قَری بینه و ات روز وه ره حموم دله بکوشتنه. مرداویج حکومت خله کِتا بی‌یه ولی ونه آثار زیاد بی‌یه. زمونی که بمرده، ونه لشکر وشمگیر، مرداویج خوردته برار، ره شاه هکردنه و زیاریون حکومت تا سال‌ها وشمگیرِ زک-زا دست باقی بمونسته.


Symbol support vote.svg دمباله Symbol star2-fa.svg تلمبار Symbol unsupport star green.svg دچی‌ین

۲۲
سن مارینو پرچم

سن مارینو ِجمهوری اتا کشور نوم هسه که اروپا دله جا بَیته. ونه دور و وَر همه ایتالیای ِسامون وسّه هسته و وه واتیکان واری ایتالیای ِدله کَته. این کشور أتا پچک سامون هسه که اتا کوهنه گِدِر شازده‌نیشت جه بمونسه که قرون وسطا گِدر دیّه. این سامون قبل اینکه اتا مستقل ِشازده‌نیشت بَوو، روم مقدس امپراتوری دله دَیی‌یه. سن مارینو ِشهرت ونه اساسی قانون وسّه هسته. سن مارینو ِقانون که سال ۱۶۰۰ میلادی بنویشته بیّه، قدیمی‌ترین اساسی قانون هسته که هَنتا اجرا وانه. این کشور پچیک‌ترین جمهوری هم هسته.

سن مارینو جمهوری شه بساتن تاریخ ره اوایل قرن چاروم میلادی جه رسندنه، زمونی که گانّه سنت مارینوس و اتی مسیحیون این شهر مقوم ساکن بَینه. Castellum Sancta Marini نوم که ونه معنی «سانتا مارینی قلعه» وونه، Liber Pontificalis ("پاپ ِکتاب") دله بموئه و این کتاب ِبنویشتن سال ۷۵۵ میلادی شنه. قدیمی‌ترین سند که تلمبارون میون کته، سال ۸۸۵ میلادی شنه که گانه سن مارینو اتا جمهوری واری داشته. قرن دوازدهم سن مارینو اتا شهرستون (بقول وشون «کامون») بیّه که شه وسّه شه‌گردونی داشته و شه قانون ره اجرا کرده. اسقف‌ها و همساینون خاستنه این کمون ره مزراب بی‌یلن و وه ره شه قدرت په هایرن ولی چون کوه میون دیّه و دفاعی قدرت داشته، خله موفق نینه ونه استقلال ره په دکانن. وشون سیاسی رقابتون دله هم شرکت داشتنه و اینتی جان سالم بدر بَوردنه. اواسط قرن پونزهم، این کشور اتا جمهوری بیّه که اتا شؤرا وه ره اداره کرده و این شؤرا دله ۶۰ مرد عضو بینه که گت-گت آدمون و اشرافی خانواده‌ئون جا تعلق داشتنه. سن مارینو قرن شونزهم چنتا حمله جه جان بدر بَوِرده و چزاره بورجیا سال ۱۵۰۳ موفق نیّه سن مارینو ره بَیره. این شهر اتا یادگار هسته که رنسانس گادر جه بموندسته چون اون زمون ایتالیای منطقه دله دولت-شهرون و پچیک کشورون خله زیاد بینه. قرن هیژدهم پاپ ایالتی کشور هم وشون ره نهب هاکرده، بَیره ولی شه استقلال جه دفاع هاکردنه و اتا الیگارشی حکومت جه بقا پیدا هاکردنه. زمونی که ناپلئون ایتالیا ره حمله هکرده، وشون استقلال جا احترام بی‌یشته چون جمهوریت داشتنه. وه پیشنهاد هاکرده که سن مارینویِ سامون ره هم گت‌ته هاکنن (۱۷۹۷). ناپلئونی جنگ‌ها که تموم بیّه په، وین کنگره (۱۸۱۵) دله سن مارینویِ استقلال برسمیت بشناسی بیّه. قرن ۱۹ که خاستنه ایتالیا ره متحد هاکنن، سان مارینو ایتالیایی انقلابیون ره کومِک کرده و جوزپه گاریبالدی ره پناهندگی هدائه. زمونی که ایتالیایِ اتحاد کامل بیّه، ات سری پیمون‌نومه دَوِستنه که سن مارینویِ استقلال ره ایتالیاییون قبول هاکردنه؛ اولین پیمون سال ۱۸۶۲ بی‌یه. جهونی جنگ دوم دله سن مارینو بی طرف بموندسته، ولی سال ۱۹۴۴ بریتانیا شهر ره بمبارون هاکرده و اتی گدر هم آلمانی نیروها شهر ره اشغال هاکرد بینه.
Symbol support vote.svg دمباله Symbol star2-fa.svg تلمبار Symbol unsupport star green.svg دچی‌ین

تلمبارون[دچی‌ین]

اصلی صفحه‌یِ هفتگی بنویشته‌یِ تلمبار: